อาการปวดท้องน้อยจากการมีประจำเดือน

อาการปวดท้องน้อยจากการมีประจำเดือน

สาเหตุและแนวทางรักษาโดย Sapiens Pain Hospital
1. ทำความเข้าใจ Primary vs Secondary Dysmenorrhea

• Primary Dysmenorrhea เกิดจากการสร้างสาร prostaglandin มากกว่าปกติ ส่งผลให้กล้ามเนื้อมดลูกหดรัดตัวรุนแรง เกิดอาการปวดเกร็ง ถ่ายเหลว หรือคลื่นไส้ (McKenna et al., AAFP) shecares.com+1 
• Secondary Dysmenorrhea เกิดจากภาวะทางรังไข่หรือมดลูก เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis), เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก (fibroids), แผลในโพรงมดลูก (adenomyosis), หรือ ข้ออักเสบในอุ้งเชิงกราน (PID)NCBIACOGWikipedia+1

2. กลไกของอาการปวด

• ในกรณี primary, การหลั่ง prostaglandin กระตุ้นการบีบรัดของมดลูก และลดการไหลเวียนเลือด ส่งผลให้ปวดเกร็งอย่างรุนแรง BJain Pharmaceuticals Private Limited+4Wikipedia+4Johns Hopkins Medicine+4
• ในกรณี secondary, อาการปวดเกิดจากภาวะโครงสร้าง เช่น รอยโรคหรือการอุดตันที่บริเวณอุ้งเชิงกราน ส่งผลให้ปวดนานหรือรุนแรงขึ้นตามเวลา ACOGWikipedia+1

3. แนวทางการรักษาทั่วไป (Evidence-Based)

• NSAIDs เช่น ibuprofen เป็นยาขั้นแรกที่มีหลักฐานชัดเจนว่าสามารถลดอาการปวดได้ผล (primary dysmenorrhea)Medscape+15PMC+15Dove Medical Press+15
• ยาคุมฮอร์โมน (oral contraceptives, progestin-only) ช่วยควบคุมฮอร์โมน ลดปริมาณประจำเดือน และลดอาการปวด (ทั้ง primary และ secondary) AAFP+1
• การจัดการด้วยวิธีชีวิต เช่น การประคบร้อน การออกกำลังกายแบบแอโรบิก การฝึกโยคะ หรือการนวด เป็นทางเลือกที่มีประโยชน์เสริม (moderate to large effects) BioMed CentralHealth
• ในกรณีที่สงสัยมาจาก endometriosis หรือ adenomyosis อาจใช้ GnRH analogues หรือ IUD Hormonal เพื่อควบคุมระยะยาว Wikipedia+2Wikipedia+2
• กรณีที่มี endometrioma/adenomyosis ขนาดใหญ่หรือภาวะรุนแรง อาจต้องพิจารณา ผ่าตัดส่องกล้อง (laparoscopy)ได้ผลดีในการบรรเทาอาการปวด verywellhealth.com+15Wikipedia+15ACOG+15

4. แนวทางเฉพาะของ โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์

  4.1. ประเมินอย่างละเอียด วิเคราะห์ทั้งทางกายและโครงสร้าง
    ใช้ Ultrasound MSK pelvic dynamic scan และ MRI ถ้าเปล่งบ่งชัดเจน เพื่อเช็ก endometriosis, adenomyosis, fibroid หรือภาวะ PID

 4.2. รักษาแบบไม่ผ่าตัดเป็นหลัก

• ใช้ NSAID ควบคู่กับ heat therapy, exercise program, mindfulness หรือ CBT สนับสนุนทางอารมณ์และชีวิตประจำวัน
• ฉีด Local steroid หรือ PRP เพื่อบรรเทาอาการปวดฉับพลัน
• ในเคส endometriosis ให้ ยาคุมฮอร์โมนแบบ tailor-made หรือใช้ Mirena IUD เพื่อควบคุมอาการ
• เพิ่ม TENS, Pelvic floor rehab, Myofascial release therapy เพื่อผ่อนคลายกล้ามเนื้อลึกและลดปวดเสริม

• ในกรณีที่ secondary dysmenorrhea อาการรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อน (เช่น เลือดออกมาก หรือมีนิวรัลเจียปวดเฉพาะจุด) ใช้ laparoscopic lesion excision หรือ adenomyomectomy
• หลังผ่าตัด ฟื้นฟูด้วย hormonal therapy + rehab plan เพื่อป้องกัน recurrence

• มีทีมแพทย์สูตินรีแพทย์ร่วมกับนักกายภาพ จิตแพทย์ และ pain specialist
• ใช้ระบบ ERP เพื่อการติดตามผู้ป่วยระยะยาว ฟื้นฟูคุณภาพชีวิต และลดการขาดงาน
• มีโปรแกรม Women Wellness Clinic ที่มุ่งสร้างสุขภาพครบในศูนย์เดียว

• Kirsch E. Narrative Review. PMC, 2024 AAFP+4Health+4Wikipedia+4PMC+2Dove Medical Press+2
• McKenna KA. Dysmenorrhea. AAFP, 2021 AAFP
• Itani R. Primary Dysmenorrhea. PMC, 2022 Wikipedia+7PMC+7ScienceDirect+7
• ACOG Committee Opinion. ACOG, 2018 ACOG
• Francavilla R. Dysmenorrhea Causes. CEOG, 2023 imrpress.com
• Armour M. Exercise & heat. BMC Complement Med Ther, 2019 BioMed Central