แชร์

การสลายพังผืดในโพรงประสาท (Percutaneous Epidural Adhesiolysis)

อัพเดทล่าสุด: 21 ส.ค. 2026

อาการปวดหลังเรื้อรัง, ปวดร้าวลงขา, อาการชาจากเส้นประสาท, พังผืดในโพรงประสาท

การสลายพังผืดในโพรงประสาท (Percutaneous Epidural Adhesiolysis)

Minimally Invasive Lysis of Epidural Adhesions
อาการปวดหลังเรื้อรัง ปวดร้าวลงขา หรืออาการชาจากเส้นประสาท เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่เคยผ่านการผ่าตัดกระดูกสันหลังมาก่อน หรือผู้ที่มีภาวะหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาทเป็นเวลานาน ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยแม้จะได้รับการรักษาด้วยยา, ทำกายภาพบำบัด, ฉีดยาลดการอักเสบ (ESI) หรือแม้กระทั่งผ่าตัดแล้ว แต่อาการปวดกลับยังคงอยู่หรือกลับมาเป็นซ้ำ

หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่มักถูกมองข้ามคือ “พังผืดในโพรงประสาท” (Epidural Fibrosis หรือ Epidural Adhesion) ซึ่งทำให้เส้นประสาทเกิดการยึดติด ขาดความยืดหยุ่น และอักเสบเรื้อรัง ส่งผลให้ผู้ป่วยยังคงปวดต่อเนื่องแม้ว่าภาพถ่ายทางรังสีวิทยาอย่าง MRI อาจไม่ได้แสดงการกดทับที่รุนแรงชัดเจนก็ตาม

Q&A: กลไกการเกิดพังผืดรอบเส้นประสาท
หลังจากการผ่าตัด, การอักเสบเรื้อรัง หรือหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท ร่างกายจะเกิดกระบวนการซ่อมแซมแผลตามธรรมชาติจนกลายเป็นเนื้อเยื่อพังผืดขึ้นรอบ ๆ เส้นประสาท พังผืดเหล่านี้ส่งผลเสียต่อระบบประสาทดังนี้:

เกิดการดึงรั้งเส้นประสาทโดยตรง
การไหลเวียนเลือดเวียนรอบเส้นประสาทลดลง
เส้นประสาทเกิดอาการบวมและอักเสบต่อเนื่อง
เกิดการระคายเคืองของปมประสาทรับความรู้สึก (Dorsal Root Ganglion; DRG)
ประสิทธิภาพการนำส่งยาในโพรงประสาทลดลง (ยากระจายไม่ถึงจุดรอยโรค)

ด้วยเหตุนี้ ผู้ป่วยจึงมีอาการปวดหลังเรื้อรัง ปวดร้าวลงขา มีอาการชาหรือแสบร้อน เดินได้ระยะทางน้อยลง และปวดมากเป็นพิเศษเวลานั่งหรือยืนนาน ๆ เนื่องจากปัญหาหลักเกิดจาก "การอักเสบและพังผืด" มากกว่าแรงกดทับทางโครงสร้างเพียงอย่างเดียว

เทคนิคหัตถการสลายพังผืดในโพรงประสาท
Percutaneous Epidural Adhesiolysis คือหัตถการแผลเล็ก (Minimally Invasive Procedure) ที่ใช้สายสวนขนาดเล็กพิเศษสอดเข้าไปในโพรงประสาทภายใต้การนำทางด้วยเครื่องเอกซเรย์แบบเรียลไทม์ (Fluoroscopy) เพื่อแยกพังผืด ลดการยึดติด และเปิดทางให้ยากระจายเข้าถึงจุดอักเสบได้ดีขึ้น เทคนิคที่นิยมใช้ในปัจจุบัน ได้แก่:

Racz Catheter: สายสวนพิเศษแบบดั้งเดิมที่มีความยืดหยุ่นสูง
Steerable Catheter: สายสวนที่แพทย์สามารถควบคุมบังคับทิศทางปลายสายได้
Balloon Epidural Adhesiolysis (การสลายพังผืดด้วยบอลลูน): เทคนิคสมัยใหม่ที่ปลายสายสวนจะมี “บอลลูนขนาดเล็ก” พองและแฟบได้ เมื่อสายสวนเข้าถึงบริเวณพังผืดหรือช่องเส้นประสาทที่ตีบแคบ แพทย์จะพองบอลลูนเบา ๆ เป็นช่วงสั้น ๆ เพื่อช่วยเปิดพื้นที่รอบเส้นประสาท, ลดการยึดติด, ลดแรงกด, และเพิ่มการไหลเวียนเลือด มีประโยชน์สูงมากในกลุ่มโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Stenosis) และช่องรากประสาทตีบแคบ (Foraminal Stenosis)

ข้อบ่งชี้และขั้นตอนการทำหัตถการโดยละเอียด
ผู้ป่วยที่เหมาะกับการรักษาวิธีนี้ (Indications)

Failed Back Surgery Syndrome (FBSS): ผู้ป่วยที่ยังมีอาการปวดหลังหรือปวดร้าวลงขาหลังการผ่าตัดกระดูกสันหลัง
Epidural Fibrosis: มีพังผืดหนาตัวรอบเส้นประสาทชัดเจน
หมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท: ที่รักษาด้วยยาและกายภาพบำบัดเต็มที่แล้วไม่ดีขึ้น
Spinal Stenosis / Foraminal Stenosis: โพรงกระดูกสันหลังหรือช่องรากประสาทตีบแคบ
Chronic Radicular Pain: อาการปวดจากรากประสาทร้าวลงขาเรื้อรัง
ผู้สูงอายุ: หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวมากจนไม่เหมาะกับการผ่าตัดใหญ่

ขั้นตอนการทำหัตถการ

การเตรียมตัวและระงับปวด: แพทย์ทบทวนภาพ MRI/CT เพื่อวางแผน ระหว่างทำจะใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยานอนหลับชนิดอ่อน (Mild sedation) ผู้ป่วยจะยังคงรู้สึกตัวและสื่อสารกับแพทย์ได้ตลอดเวลา
การเข้าสู่โพรงประสาท: แพทย์สอดเข็มขนาดเล็กผ่านบริเวณช่องกระเบนเหน็บ (Sacral Hiatus) หรือใช้เทคนิคเข้าทางรูเส้นประสาท (Transforaminal Approach) เพื่อให้เข้าถึงพังผืดได้ตรงจุดที่สุด ภายใต้การเอกซเรย์นำทางแบบ Real-time
การฉีดสีประเมิน (Epidurography): ฉีดสารทึบรังสี (Contrast Dye) เพื่อดูการกระจายตัวของยา หากพบพื้นที่ที่สีไม่สามารถไหลผ่านได้ จะบ่งบอกถึงจุดที่มีพังผืดหรือการตีบแคบ
การสลายพังผืดและการใช้ตัวยาจำเพาะ: แพทย์ขยับสายสวนหรือพองบอลลูนช้า ๆ อย่างระมัดระวังเพื่อแยกเนื้อเยื่อ จากนั้นจะทำการฉีดกลุ่มยาผสมพิเศษ ได้แก่:

ยาชาเฉพาะที่: บรรเทาอาการปวดทันทีหลังทำ
ยาสเตียรอยด์ (Steroid): ลดการอักเสบและบวมของรากประสาท
ไฮยาลูโรนิเดส (Hyaluronidase): เอนไซม์ช่วยย่อยและลดการยึดติดของพังผืด
น้ำเกลือเข้มข้น (Hypertonic Saline): ช่วยลดอาการบวมของเส้นประสาทและช่วยแยกพังผืดเพิ่มเติม โดยบางศูนย์จะให้ยาช้า ๆ นาน 20-30 นาทีเพื่อลดการระคายเคือง

ผลการรักษา ข้อดี และข้อจำกัดทางคลินิก
การฟื้นตัวและผลลัพธ์ที่คาดหวัง
หลังทำเสร็จนอนพักสังเกตอาการ 1-2 ชั่วโมง (อาจมีอาการปวดตึงหลังชั่วคราว รู้สึกหนักขา หรือปวดร้าวเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในช่วงแรก ซึ่งจะดีขึ้นใน 2-3 วัน) แล้วสามารถกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะปวดหลังและขาลงลด เดินได้นานขึ้น อาการชาลดลง และนอนหลับได้ดีขึ้น โดยทั่วไปผลลัพธ์จะอยู่ได้ประมาณ 3-6 เดือน หรือนานเป็นปี ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและการทำกายภาพบำบัดร่วมด้วย สามารถทำซ้ำได้หากอาการกลับมา โดยมักเว้นระยะ 3-6 เดือน และไม่ควรทำเกิน 3 ครั้งต่อปี

การเปรียบเทียบข้อดีและข้อจำกัด

ข้อดีของหัตถการ PDF

ข้อจำกัดและภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบได้ PDF

ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ แผลเล็กมากเท่ารูเข็ม
ฟื้นตัวเร็ว สามารถกลับไปใช้ชีวิตปกติได้ไว
ลดอาการปวดได้ดีในกลุ่มผู้ป่วยที่ดื้อต่อยา
ลดการใช้ยาแก้ปวดระยะยาว
ช่วยให้ผู้ป่วยจำนวนมากหลีกเลี่ยงการผ่าตัดซ้ำ

ไม่สามารถแก้ไขปัญหาทางโครงสร้างที่ทรุดตัวทั้งหมดได้
ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของแพทย์และการเลือกผู้ป่วย
ภาวะแทรกซ้อน (พบได้น้อย): ปวดเพิ่มชั่วคราว, ปวดศีรษะจากน้ำไขสันหลังรั่ว, เลือดออก, การติดเชื้อ, เส้นประสาทระคายเคือง หรือชาอ่อนแรงชั่วคราว

แนวทางหากอาการไม่ดีขึ้น: แพทย์จะพิจารณาทางเลือกขั้นต่อไป เช่น การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นความร้อน (Radiofrequency Ablation), การฝังเครื่องกระตุ้นไขสันหลัง (Spinal Cord Stimulation) หรือส่งต่อศัลยแพทย์เพื่อประเมินการผ่าตัด รวมถึงตรวจเช็กระบบอื่นร่วมด้วย เช่น ข้อต่อกระดูกสันหลัง, ข้อต่อเชิงกราน หรือกล้ามเนื้อ

เอกสารอ้างอิง (References)

Helm S 2nd, Benyamin RM, Chopra P, Deer TR, Justiz R. Percutaneous adhesiolysis in the management of chronic low back pain in post lumbar surgery syndrome and spinal stenosis: a systematic review. Pain Physician. 2012;15:E435-E462.
Helm S 2nd, Noe C, Racz GB. Epidural Lysis of Adhesions: What Every Interventional Pain Physician Needs to Know. Pain Physician. 2025;28:249-257.
Kim DH, Shin JW, Choi SS. Percutaneous epidural balloon neuroplasty: a narrative review of current evidence. Anesth Pain Med. 2022;17:361-370.
Cho PG, Ji GY, Yoon YS, Shin DA. Clinical Effectiveness of Percutaneous Epidural Neuroplasty According to the Type of Single-Level Lumbar Disc Herniation: A 12-Month Follow-Up Study. J Korean Neurosurg Soc. 2019;62(6):681-690.
Gerdesmeyer L, Wagenpfeil S, Birkenmaier C, et al. Percutaneous epidural lysis of adhesions in chronic lumbar radicular pain: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Pain Physician. 2013;16:185-196.
Lee F, Jamison DE, Hurley RW, Cohen SP. Epidural lysis of adhesions. Korean J Pain. 2014;27(1): 3-15.
Manchikanti L, Singh V, Cash KA, Pampati V, Datta S. Assessment of effectiveness of percutaneous adhesiolysis and caudal epidural injections in managing post lumbar surgery syndrome. Pain Physician. 2009;12:361-378.
Oh WS, Hong KH, Lee SC. Comparative Study for Analgesic and Adverse Effects of 8% and 10% Hypertonic Saline in Epidural Adhesiolysis. J Korean Pain Soc. 2000;13(1):74-78.

Tags :