เบาหวานระยะเริ่มต้นมีอาการหรือไม่? น้ำตาลเท่าไรเรียกว่าเบาหวาน  และทำไมเบาหวานถึงทำให้ไตวาย

เบาหวานระยะเริ่มต้นมีอาการหรือไม่? น้ำตาลเท่าไรเรียกว่าเบาหวาน  และทำไมเบาหวานถึงทำให้ไตวาย

     เบาหวานเป็นโรคเรื้อรังที่พบได้บ่อยมากในคนไทยและเป็นโรคที่หลายคนมักมองข้ามเพราะในระยะแรกมักไม่มีอาการชัดเจน  หลายคนตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจสุขภาพประจำปี  หรือพบเมื่อเริ่มมีภาวะแทรกซ้อนแล้ว เช่น ชาปลายมือปลายเท้า ตามัว แผลหายช้า ไตเสื่อม หรือโรคหัวใจ

• ร่างกายสร้างอินซูลินได้น้อยลง
• อินซูลินออกฤทธิ์ได้ไม่ดี หรือที่เรียกว่า “ภาวะดื้อต่ออินซูลิน”
• มีทั้งการสร้างอินซูลินลดลงและภาวะดื้อต่ออินซูลินร่วมกัน

• กระหายน้ำบ่อย
• ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืน
• หิวบ่อย
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อ่อนเพลียง่าย
• ตามัว
• แผลหายช้า
• คันผิวหนังหรือติดเชื้อราง่าย
• ชาปลายมือ ปลายเท้า หรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่ม

• อายุ 35 ปีขึ้นไป
• มีน้ำหนักเกิน หรืออ้วนลงพุง
• มีประวัติคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน
• เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
• มีความดันโลหิตสูง
• มีไขมันในเลือดสูง
• มีภาวะไขมันพอกตับ
• ไม่ค่อยออกกำลังกาย
• มีโรคหัวใจหรือหลอดเลือด
• มีอาการชาปลายมือปลายเท้าโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีแผลหายช้าหรือติดเชื้อง่าย

• ปกติ: น้อยกว่า 100 mg/dL
• เสี่ยงเบาหวาน หรือ Prediabetes: 100–125 mg/dL
• เข้าเกณฑ์เบาหวาน: 126 mg/dL ขึ้นไป

• ปกติ: น้อยกว่า 5.7%
• เสี่ยงเบาหวาน: 5.7–6.4%
• เข้าเกณฑ์เบาหวาน: 6.5% ขึ้นไป

• ปกติ: น้อยกว่า 140 mg/dL
• เสี่ยงเบาหวาน: 140–199 mg/dL
• เข้าเกณฑ์เบาหวาน: 200 mg/dL ขึ้นไป

• สำหรับเบาหวานชนิดที่ 1 ผู้ป่วยมักต้องใช้อินซูลินต่อเนื่อง เพราะร่างกายสร้างอินซูลินได้น้อยมากหรือแทบไม่ ได้เลย

• สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งพบได้บ่อยที่สุด ผู้ป่วยบางรายสามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ดีมากจนเข้าสู่ภาวะ ที่เรียกว่า “เบาหวานสงบ” หรือ Diabetes Remission หมายถึงระดับน้ำตาลกลับมาอยู่ในเกณฑ์ที่ไม่เข้าเกณฑ์ เบาหวาน โดยอาจไม่ต้องใช้ยาในช่วงเวลาหนึ่ง

• ตรวจพบตั้งแต่ระยะแรก
• น้ำหนักลดลงอย่างเหมาะสม
• ลดไขมันในช่องท้อง
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมอาหารจริงจัง
• นอนหลับเพียงพอ
• ลดเครื่องดื่มหวานและอาหารแปรรูป
• ติดตามระดับน้ำตาลอย่างต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตามแม้ระดับน้ำตาลจะกลับมาดีก็ยังต้องติดตามต่อเนื่อง เพราะเบาหวานสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้หากน้ำหนักเพิ่มขึ้นพฤติกรรมเดิมกลับมาหรือการทำงานของตับอ่อนลดลงตามเวลา

ดังนั้นคำตอบที่เหมาะสมคือ เบาหวานชนิดที่ 2 บางรายสามารถควบคุมจนเข้าสู่ภาวะสงบได้แต่ไม่ควรเข้าใจ ว่า “หายขาดและไม่ต้องติดตามอีก”

ทำไมเบาหวานถึงทำให้ไตวาย?
ไตมีหน้าที่กรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากเลือดภายในไตมีหลอดเลือดฝอยจำนวนมากที่ทำหน้าที่เป็นตัวกรอง เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานหลอดเลือดเล็กๆในไตจะค่อยๆถูกทำลายทำให้ระบบกรองของไตเสื่อมลง

ในระยะแรกผู้ป่วยมักไม่มีอาการ แต่เริ่มมีโปรตีนขนาดเล็กที่เรียกว่าอัลบูมินรั่วออกมาในปัสสาวะ หากไม่ได้ตรวจปัสสาวะเฉพาะทาง อาจไม่รู้เลยว่าไตเริ่มมีปัญหา

เมื่อโรคดำเนินต่อไปไตจะกรองของเสียได้น้อยลง ค่าการทำงานของไตลดลงความดันโลหิตอาจสูงขึ้นมีอาการบวม เหนื่อยง่าย ซีด คลื่นไส้ เบื่ออาหาร และในระยะรุนแรงอาจเข้าสู่ภาวะไตวายเรื้อรังจนต้องฟอกไต

เบาหวานทำลายไตอย่างไร? เบาหวานทำให้ไตเสื่อมผ่านหลายกลไก ได้แก่

• น้ำตาลสูงทำลายหลอดเลือดฝอยในไต หลอดเลือดฝอยในไตเป็นตัวกรองที่ละเอียดมาก เมื่อน้ำตาลสูงเรื้อรัง ผนังหลอดเลือดจะหนาและเสื่อม ทำให้ การกรองผิดปกติ
• โปรตีนรั่วในปัสสาวะ เมื่อไตเริ่มเสีย โปรตีนที่ควรอยู่ในเลือดจะรั่วออกทางปัสสาวะ การพบอัลบูมินในปัสสาวะเป็นสัญญาณเตือน สำคัญของโรคไตจากเบาหวาน
• ความดันโลหิตสูงร่วมด้วย ผู้ป่วยเบาหวานจำนวนมากมีความดันโลหิตสูงร่วมด้วย  ความดันที่สูงจะยิ่งเพิ่มแรงดันในหน่วยไต  ทำให้ไต เสื่อมเร็วขึ้น
• การอักเสบและความเสื่อมของหลอดเลือด เบาหวานสัมพันธ์กับการอักเสบเรื้อรังและหลอดเลือดเสื่อม ทำให้เลือดไปเลี้ยงไตลดลง และทำให้ไตทำงานได้ แย่ลงตามเวลา

โรคไตจากเบาหวานมีอาการอย่างไร?
ระยะแรกมักไม่มีอาการ นี่คือเหตุผลที่ผู้ป่วยเบาหวานควรตรวจไตเป็นประจำ อาการที่อาจพบเมื่อโรคมากขึ้น ได้แก่

• เท้าบวม ขาบวม
• ปัสสาวะเป็นฟอง
• ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
• ความดันโลหิตสูงขึ้น
• เหนื่อยง่าย
• อ่อนเพลีย
• เบื่ออาหาร
• คลื่นไส้
• คันตามตัว
• ซีด
• น้ำหนักขึ้นจากภาวะบวมน้ำ
  

หากรอให้มีอาการชัดเจนมักหมายความว่าไตอาจเสื่อมไปมากแล้วผู้ป่วยเบาหวานควรตรวจไตอะไรบ้าง? การติดตามไตในผู้ป่วยเบาหวานไม่ควรดูเฉพาะค่า Creatinine อย่างเดียว เพราะในระยะแรกค่า Creatinine อาจยังดูปกติได้

การตรวจที่สำคัญ ได้แก่

• eGFR : เป็นค่าประเมินการกรองของไต ช่วยบอกว่าไตทำงานได้ดีเพียงใด Urine Albumin-to-Creatinine Ratio หรือ UACR เป็นการตรวจปัสสาวะเพื่อดูว่ามีอัลบูมินรั่วออกมาหรือไม่ เป็นการตรวจสำคัญมากในการพบโรคไตจากเบาหวานตั้งแต่ระยะแรก
• ความดันโลหิต:  ความดันโลหิตมีผลโดยตรงต่อการเสื่อมของไต ผู้ป่วยเบาหวานจึงควรวัดความดันสม่ำเสมอ
• ไขมันในเลือด: ไขมันสูงเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจ หลอดเลือด และโรคไต จึงควรดูแลร่วมกัน ป้องกันไตวายจากเบาหวานได้อย่างไร?

การป้องกันไตวายจากเบาหวานต้องเริ่มตั้งแต่ก่อนมีอาการ โดยเน้นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงหลายด้านร่วมกัน แนวทางสำคัญ ได้แก่

• ควบคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเป้าหมายที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
• ควบคุมความดันโลหิต
• ตรวจปัสสาวะหาอัลบูมินเป็นระยะ
• ตรวจค่า eGFR เพื่อติดตามการทำงานของไต
• ลดอาหารหวาน เครื่องดื่มหวาน และอาหารแปรรูป
• ลดเค็ม
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมน้ำหนัก
• งดสูบบุหรี่
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ต่อเนื่องโดยไม่ปรึกษาแพทย์
• รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ
  

ในปัจจุบันมียาหลายกลุ่มที่ช่วยลดน้ำตาลและลดความเสี่ยงต่อไตหรือหัวใจได้ในผู้ป่วยบางกลุ่มแพทย์จะพิจารณาตามสภาพร่างกายโรคร่วม และผลตรวจของแต่ละบุคคล

• อายุ 35 ปีขึ้นไปและยังไม่เคยตรวจน้ำตาล
• มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน
• น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
• เหนื่อยง่าย ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำบ่อย
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• แผลหายช้า
• ชาปลายมือปลายเท้า
• ตามัว
• เคยตรวจพบว่าน้ำตาลเริ่มสูง
• เป็นเบาหวานอยู่แล้วแต่ไม่เคยตรวจไต
• มีขาบวม ปัสสาวะเป็นฟอง หรือความดันสูง

การตรวจพบเร็วช่วยให้วางแผนดูแลได้เร็วลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

เบาหวานเป็นโรคที่มักไม่มีอาการในระยะแรกแต่สามารถส่งผลต่ออวัยวะสำคัญหลายระบบโดยเฉพาะไต หัวใจ ดวงตา และเส้นประสาท การรู้ระดับน้ำตาลของตนเองตรวจคัดกรองเมื่อมีความเสี่ยงและดูแลอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เป็นกุญแจสำคัญในการป้องกันภาวะแทรกซ้อน เบาหวานไม่ใช่โรคที่ควรรอให้มีอาการก่อนจึงค่อยมาตรวจ เพราะเมื่อมีอาการชัดเจนบางครั้งโรคอาจดำเนินไปมากแล้ว การเริ่มตรวจวันนี้ อาจช่วยป้องกันโรคไต หัวใจ และภาวะแทรกซ้อนในอนาคตได้

โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์พร้อมดูแลสุขภาพของคุณและครอบครัวด้วยการตรวจคัดกรองวินิจฉัย และวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมเพื่อให้คุณมีสุขภาพดี ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจในทุกช่วงวัย