เยื่อบุโพรงมดลูกหนา ติ่งเนื้อ และเลือดออกหลังมีประจำเดือน | ควรตรวจอะไร
อัพเดทล่าสุด: 10 ก.ค. 2026
เยื่อบุโพรงมดลูกหนา ติ่งเนื้อ และเลือดออกหลังมีประจำเดือน | ควรตรวจอะไร
ในทางการแพทย์ เลือดออกผิดปกติจากมดลูก หรือ "abnormal uterine bleeding" ไม่ควรถูกสรุปว่าเป็น “ฮอร์โมนแปรปรวน” ทุกครั้ง โดยเฉพาะถ้าเลือดออกซ้ำ เป็นนานขึ้น ปริมาณมากขึ้น เกิดในวัย 40 ปีขึ้นไป หรือเกิดหลังหมดประจำเดือนแล้ว ระบบ FIGO PALM-COEIN ใช้จำแนกสาเหตุเลือดออกผิดปกติจากมดลูกอย่างเป็นระบบ โดยกลุ่ม PALM หมายถึงสาเหตุที่เป็นโครงสร้าง เช่น polyp, adenomyosis, leiomyoma, malignancy/hyperplasia ส่วน กลุ่ม COEIN หมายถึงสาเหตุที่ไม่ใช่โครงสร้าง เช่น การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ การตกไข่ผิดปกติ เยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติ ผลจากยา และสาเหตุอื่นๆ
บทความนี้จะช่วยอธิบายว่า เยื่อบุโพรงมดลูกหนาคืออะไร ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกเป็นอย่างไร เลือดออกแบบไหน ควรพบแพทย์ และแพทย์มักตรวจอะไรบ้างเพื่อให้ได้คำตอบที่ชัดเจน
เยื่อบุโพรงมดลูกคืออะไร
เยื่อบุโพรงมดลูก หรือ "endometrium" คือชั้นเยื่อบุด้านในของมดลูกที่เปลี่ยนแปลงตามฮอร์โมนในแต่ละรอบเดือนในช่วงต้นรอบเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกจะค่อย ๆ หนาขึ้นเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการฝังตัวของตัวอ่อน หากไม่มีการตั้งครรภ์ เยื่อบุนี้จะหลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือน จากนั้นร่างกายจะสร้างเยื่อบุใหม่ในรอบเดือนถัดไป
ดังนั้น ในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน “ความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก” เปลี่ยนไปตามช่วงของรอบเดือน การบอกว่าเยื่อบุหนาหรือไม่จึงต้องดูร่วมกับอายุ วันที่ของรอบเดือน อาการเลือดออก และความเสี่ยงเฉพาะบุคคลแต่ในผู้หญิงที่หมดประจำเดือนแล้ว เยื่อบุโพรงมดลูกควรบางลง เพราะฮอร์โมน estrogen ลดลง หากมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือพบเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ แพทย์มักต้องประเมินเพิ่มเติมเพื่อแยกภาวะเยื่อบุหนาผิดปกติหรือมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
เยื่อบุโพรงมดลูกหนา คืออะไร
"เยื่อบุโพรงมดลูกหนา" หมายถึงภาวะที่เยื่อบุด้านในมดลูกหนากว่าที่ควรเป็นเมื่อเทียบกับอายุ ช่วงรอบเดือนและสถานะหมดประจำเดือนของผู้ป่วย
สาเหตุที่พบได้ เช่น
ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกคืออะไร
"ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก" หรือ "endometrial polyp" คือก้อนเนื้อเล็ก ๆ ที่งอกออกมาจากเยื่อบุโพรงมดลูกอาจมีขนาดเล็กมากจนไม่ก่ออาการ หรือโตพอที่จะทำให้เลือดออกผิดปกติได้
อาการที่พบได้จากติ่งเนื้อในโพรงมดลูก ได้แก่
ติ่งเนื้อส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ไม่ควรสรุปเองว่าไม่อันตรายเสมอไป โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ผู้ที่มีเลือดออกผิดปกติซ้ หรือผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก
เลือดออกหลังมีประจำเดือน เกิดจากอะไรได้บ้าง
คำว่า “เลือดออกหลังมีประจำเดือน” อาจหมายถึงหลายสถานการณ์ เช่น ประจำเดือนหมดแล้วแต่ยังมีเลือดกะปริดกะปรอย เลือดออกกลางรอบเดือน หรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนไปแล้วหลายเดือนหรือหลายปีซึ่งแต่ละแบบมีความหมายทางการแพทย์ต่างกัน
สาเหตุที่เป็นไปได้ ได้แก่
หากผู้หญิงหมดประจำเดือนไปแล้ว 12 เดือนหรือมากกว่า แล้วกลับมามีเลือดออกอีก ไม่ว่าจะออกมากหรือน้อยควรพบแพทย์เสมอ เพราะเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือ "postmenopausal bleeding" เป็นอาการสำคัญที่ต้องประเมินเยื่อบุโพรงมดลูก
ACOG ปี 2018 เคยระบุว่า transvaginal ultrasound สามารถใช้เป็นการประเมินเบื้องต้นในผู้หญิงที่มี postmenopausal bleeding หากเห็นเยื่อบุโพรงมดลูกบางไม่เกิน 4 มม. ซึ่งมี negative predictive value สูงต่อมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก แต่หากเลือดออกซ้ำหรือมีความเสี่ยง ต้องประเมินต่อ
อย่างไรก็ตาม ACOG ได้เผยแพร่ guidance update ในปี 2026 โดยระบุว่า สำหรับผู้ป่วย postmenopausal bleeding ส่วนใหญ่ ควรพิจารณาใช้ทั้ง transvaginal ultrasound และ endometrial tissue sampling ตั้งแต่การประเมินระยะแรก เพื่อเพิ่มโอกาสไม่พลาดความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก โดย ultrasound อย่างเดียวอาจเหมาะในผู้ป่วยที่คัดเลือกอย่างเหมาะสมเท่านั้น
NICE ยังแนะนำการส่งต่อแบบ suspected cancer pathway ในผู้หญิงอายุ 55 ปีขึ้นไปที่มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนโดยไม่ทราบสาเหตุ เพื่อไม่ให้พลาดการวินิจฉัยมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
ใครบ้างที่เสี่ยงเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ
ปัจจัยที่ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกได้รับ estrogen มากกว่าปกติ หรือขาดการควบคุมจาก progesterone อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติได้ เช่น
แพทย์จะตรวจอะไรบ้าง
การตรวจขึ้นกับอายุ อาการ สถานะหมดประจำเดือน ปัจจัยเสี่ยง และผลตรวจร่างกาย
1. ซักประวัติรอบเดือนและเลือดออก
แพทย์จะถามว่าเลือดออกเมื่อไร ปริมาณมากแค่ไหน ออกกี่วัน มีลิ่มเลือดหรือไม่ สัมพันธ์กับรอบเดือนหรือการมีเพศสัมพันธ์หรือไม่ มีอาการปวด ตกขาว หรืออาการซีดร่วมด้วยหรือไม่
2. ตรวจภายใน
ช่วยดูแหล่งเลือดออกจากช่องคลอด ปากมดลูก หรือมดลูก รวมถึงตรวจหาก้อน กดเจ็บ การติดเชื้อ หรือความผิดปกติอื่นในอุ้งเชิงกราน
3. ตรวจการตั้งครรภ์
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ ควรตรวจการตั้งครรภ์เมื่อมีเลือดออกผิดปกติ เพราะภาวะตั้งครรภ์ระยะแรก แท้ง หรือท้องนอกมดลูกอาจมีอาการคล้ายเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้
4. ตรวจเลือด
อาจตรวจ CBC เพื่อดูภาวะซีด ตรวจระดับธาตุเหล็กในบางราย รวมถึงตรวจอื่นตามสาเหตุที่สงสัย เช่น ไทรอยด์ หรือการแข็งตัวของเลือด
5. Transvaginal ultrasound
เป็นการตรวจหลักที่ใช้ประเมินมดลูก รังไข่ ความหนาเยื่อบุโพรงมดลูก ติ่งเนื้อ เนื้องอกมดลูก หรือก้อนในอุ้งเชิงกราน
6. Saline infusion sonography
เป็นการใส่น้ำเกลือเข้าโพรงมดลูกขณะท ultrasound เพื่อช่วยให้เห็นโพรงมดลูกชัดขึ้น เหมาะในบางกรณีที่สงสัยติ่งเนื้อหรือก้อนยื่นเข้าโพรงมดลูก
7. Hysteroscopy
การส่องกล้องโพรงมดลูกช่วยให้แพทย์เห็นภายในโพรงมดลูกโดยตรง และในบางกรณีสามารถตัดติ่งเนื้อหรือตัดชิ้นเนื้อพร้อมกันได้
8. Endometrial biopsy
คือการเก็บตัวอย่างเยื่อบุโพรงมดลูกไปตรวจทางพยาธิวิทยา ใช้เพื่อดูว่าเยื่อบุเป็นปกติ หนาผิดปกติ มีhyperplasia หรือมีเซลล์ผิดปกติหรือไม่
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่มี abnormal uterine bleeding การพิจารณาตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกมักทำในผู้ที่อายุ 45 ปีขึ้นไป หรืออายุน้อยกว่านั้นแต่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น อ้วน PCOS เบาหวาน เลือดออกต่อเนื่อง หรือรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการประเมิน AUB ตามความเสี่ยง ไม่ใช่ใช้เกณฑ์เดียวกับทุกคน
เยื่อบุโพรงมดลูกหนารักษาอย่างไร
การรักษาขึ้นกับสาเหตุ ผลชิ้นเนื้อ อายุ อาการ และความต้องการมีบุตร
ต้องขูดมดลูกไหม
ในอดีตการขูดมดลูก หรือ D&C ถูกใช้บ่อยในการประเมินเลือดออกผิดปกติ แต่ปัจจุบัน การตรวจเยื่อบุโพรงมดลูกอาจทำได้หลายวิธี เช่น endometrial biopsy, hysteroscopy-directed biopsy หรือ D&C ในบางสถานการณ์
ประเด็นสำคัญคือ “ต้องได้ชิ้นเนื้อที่เพียงพอและตรงตำแหน่งสงสัย” โดยเฉพาะถ้าสงสัยติ่งเนื้อหรือรอยโรคเฉพาะจุด การส่องกล้องโพรงมดลูกอาจให้ข้อมูลได้ดีกว่าการสุ่มเก็บชิ้นเนื้อในบางราย
คำถามที่พบบ่อย
1. เยื่อบุโพรงมดลูกหนาอันตรายไหม
ไม่เสมอไป ในวัยมีประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกหนาบางช่วงของรอบเดือนอาจเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าหนาผิดช่วงเลือดออกผิดปกติ หรือเกิดหลังหมดประจำเดือน ต้องตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม
2. ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกเป็นมะเร็งไหม
ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ติ่งเนื้ออาจทำให้เลือดออกผิดปกติ และในบางกลุ่ม เช่น ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนหรือผู้มีปัจจัยเสี่ยง ควรตัดออกและส่งตรวจชิ้นเนื้อ
3. เลือดออกหลังมีประจำเดือนหมดไปแล้ว 1 สัปดาห์ ผิดปกติไหม
อาจเกิดจากฮอร์โมนแปรปรวน แต่ถ้าเป็นซ้ เลือดออกมาก มีปวดท้องน้อย มีกลิ่น ตกขาวผิดปกติ หรืออายุมากกว่า 40 ปี ควรพบแพทย์
4. เลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้วต้องตรวจไหม
ควรตรวจเสมอ เพราะเป็นอาการสำคัญที่ต้องแยกโรคของเยื่อบุโพรงมดลูก โดยเฉพาะมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกACOG 2026 แนะนำให้ผู้ป่วย postmenopausal bleeding ส่วนใหญ่ได้รับการประเมินด้วย ultrasound ร่วมกับ endometrial tissue sampling ตั้งแต่ระยะแรก
5. Ultrasound เห็นเยื่อบุหนา ต้องตัดชิ้นเนื้อทุกคนไหม
ไม่จำเป็นทุกคน ต้องดูอายุ สถานะหมดประจำเดือน อาการเลือดออก ความหนาเยื่อบุ รูปร่างเยื่อบุ และปัจจัยเสี่ยง หากมีเลือดออกผิดปกติหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง แพทย์อาจแนะน biopsy
6. ส่องกล้องโพรงมดลูกเจ็บไหม
โดยทั่วไปทำได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่แบบผู้ป่วยนอกจนถึงทำในห้องผ่าตัด ขึ้นกับเครื่องมือ ขนาดหัตถการ และ ความเหมาะสมของผู้ป่วย หากต้องตัดติ่งเนื้อหรือทำหัตถการมาก แพทย์อาจใช้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึกตามความเหมาะสม
7. รักษาแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม
ติ่งเนื้อหรือเยื่อบุหนาบางชนิดสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะถ้ายังมีปัจจัยกระตุ้น เช่น ฮอร์โมนผิดสมดุลน้ำหนักเกิน PCOS หรือใช้ยาบางชนิด จึงควรติดตามตามแพทย์นัด
เยื่อบุโพรงมดลูกหนา ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก และเลือดออกผิดปกติหลังมีประจำเดือน ไม่ใช่อาการที่ควรมองข้าม โดยเฉพาะหากเลือดออกซ้ ออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน ประจำเดือนมามาก มานาน มีเลือด ออกหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้ว
หลายสาเหตุเป็นโรคที่รักษาได้ เช่น ฮอร์โมนแปรปรวน ติ่งเนื้อ หรือเยื่อบุโพรงมดลูกหนา แต่ต้องตรวจให้ชัดเจนก่อน เพราะอาการเลือดออกผิดปกติบางแบบอาจเป็นสัญญาณแรกของความผิดปกติที่สำคัญกว่า
การตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่ ตรวจภายใน ตรวจการตั้งครรภ์ ตรวจเลือด อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด ส่องกล้องโพรงมดลูก และตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกตามข้อบ่งชี้ หากคุณมีเลือดออกหลังประจำเดือน เลือดออกกะปริดกะปรอย หรือเลือดออกหลังหมดประจำเดือน อย่ารอให้เป็นซ้ำหลายเดือนก่อนมาตรวจ เพราะการรู้สาเหตุเร็ว ช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและปลอดภัยกว่า
สอบถามข้อมูลและนัดหมาย
โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์ Move Better : Live Better
โทร. 02-111-3703
เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ
1. American College of Obstetricians and Gynecologists. Updated Guidance Regarding the Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Individuals With Postmenopausal Bleeding.Obstetrics & Gynecology. 2026.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Publishes Updated Guidanceon Evaluation of Postmenopausal Bleeding. 2026.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists. The Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Women With Postmenopausal Bleeding. Committee Opinion No. 734. 2018.
4. American College of Obstetricians and Gynecologists. Management of Acute AbnormalUterine Bleeding in Nonpregnant Reproductive-Aged Women.** Committee Opinion No. 557. 2013.
5. American Association of Gynecologic Laparoscopists. AAGL Practice Report: Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Endometrial Polyps. Journal of Minimally Invasive Gynecology. 2012;19(1):3–10.
6. National Institute for Health and Care Excellence. Gynaecological cancers: recognition and referral / Suspected cancer pathway for post-menopausal bleeding.
7. Merck Manual Professional Edition. Abnormal Uterine Bleeding.
8. FIGO Menstrual Disorders Committee. PALM-COEIN classification system for abnormal uterine bleeding.
- เลือดออกทางช่องคลอดหลังมีประจำเดือนหมดไปแล้วไม่กี่วัน
- เลือดออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน
- ประจำเดือนมานานผิดปกติ
- เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
- หรือเลือดออกอีกครั้งหลังเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน
ในทางการแพทย์ เลือดออกผิดปกติจากมดลูก หรือ "abnormal uterine bleeding" ไม่ควรถูกสรุปว่าเป็น “ฮอร์โมนแปรปรวน” ทุกครั้ง โดยเฉพาะถ้าเลือดออกซ้ำ เป็นนานขึ้น ปริมาณมากขึ้น เกิดในวัย 40 ปีขึ้นไป หรือเกิดหลังหมดประจำเดือนแล้ว ระบบ FIGO PALM-COEIN ใช้จำแนกสาเหตุเลือดออกผิดปกติจากมดลูกอย่างเป็นระบบ โดยกลุ่ม PALM หมายถึงสาเหตุที่เป็นโครงสร้าง เช่น polyp, adenomyosis, leiomyoma, malignancy/hyperplasia ส่วน กลุ่ม COEIN หมายถึงสาเหตุที่ไม่ใช่โครงสร้าง เช่น การแข็งตัวของเลือดผิดปกติ การตกไข่ผิดปกติ เยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติ ผลจากยา และสาเหตุอื่นๆ
บทความนี้จะช่วยอธิบายว่า เยื่อบุโพรงมดลูกหนาคืออะไร ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกเป็นอย่างไร เลือดออกแบบไหน ควรพบแพทย์ และแพทย์มักตรวจอะไรบ้างเพื่อให้ได้คำตอบที่ชัดเจน
เยื่อบุโพรงมดลูกคืออะไร
เยื่อบุโพรงมดลูก หรือ "endometrium" คือชั้นเยื่อบุด้านในของมดลูกที่เปลี่ยนแปลงตามฮอร์โมนในแต่ละรอบเดือนในช่วงต้นรอบเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกจะค่อย ๆ หนาขึ้นเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการฝังตัวของตัวอ่อน หากไม่มีการตั้งครรภ์ เยื่อบุนี้จะหลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือน จากนั้นร่างกายจะสร้างเยื่อบุใหม่ในรอบเดือนถัดไป
ดังนั้น ในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน “ความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก” เปลี่ยนไปตามช่วงของรอบเดือน การบอกว่าเยื่อบุหนาหรือไม่จึงต้องดูร่วมกับอายุ วันที่ของรอบเดือน อาการเลือดออก และความเสี่ยงเฉพาะบุคคลแต่ในผู้หญิงที่หมดประจำเดือนแล้ว เยื่อบุโพรงมดลูกควรบางลง เพราะฮอร์โมน estrogen ลดลง หากมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือพบเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ แพทย์มักต้องประเมินเพิ่มเติมเพื่อแยกภาวะเยื่อบุหนาผิดปกติหรือมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
เยื่อบุโพรงมดลูกหนา คืออะไร
"เยื่อบุโพรงมดลูกหนา" หมายถึงภาวะที่เยื่อบุด้านในมดลูกหนากว่าที่ควรเป็นเมื่อเทียบกับอายุ ช่วงรอบเดือนและสถานะหมดประจำเดือนของผู้ป่วย
สาเหตุที่พบได้ เช่น
- ฮอร์โมน estrogen กระตุ้นเยื่อบุโพรงมดลูกมากกว่าปกติ
- การตกไข่ไม่สม่ำเสมอ ทำให้ progesterone ไม่เพียงพอในการควบคุมเยื่อบุ
- ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ หรือ PCOS
- น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
- เบาหวาน
- การใช้ฮอร์โมนบางชนิด
- ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก
- เยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ หรือ endometrial hyperplasia
- มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกในบางราย
ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกคืออะไร
"ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก" หรือ "endometrial polyp" คือก้อนเนื้อเล็ก ๆ ที่งอกออกมาจากเยื่อบุโพรงมดลูกอาจมีขนาดเล็กมากจนไม่ก่ออาการ หรือโตพอที่จะทำให้เลือดออกผิดปกติได้
อาการที่พบได้จากติ่งเนื้อในโพรงมดลูก ได้แก่
- เลือดออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน
- ประจำเดือนมามากหรือมานาน
- เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
- เลือดออกหลังหมดประจำเดือน
- มีบุตรยากในบางราย
- ตรวจพบจาก ultrasound โดยไม่มีอาการ
ติ่งเนื้อส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ไม่ควรสรุปเองว่าไม่อันตรายเสมอไป โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ผู้ที่มีเลือดออกผิดปกติซ้ หรือผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก
เลือดออกหลังมีประจำเดือน เกิดจากอะไรได้บ้าง
คำว่า “เลือดออกหลังมีประจำเดือน” อาจหมายถึงหลายสถานการณ์ เช่น ประจำเดือนหมดแล้วแต่ยังมีเลือดกะปริดกะปรอย เลือดออกกลางรอบเดือน หรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนไปแล้วหลายเดือนหรือหลายปีซึ่งแต่ละแบบมีความหมายทางการแพทย์ต่างกัน
สาเหตุที่เป็นไปได้ ได้แก่
- ฮอร์โมนแปรปรวน พบได้ในวัยรุ่น ผู้หญิงใกล้วัยหมดประจำเดือน ผู้ที่เครียดมาก น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว ออกกำลังกายหนัก หรือมีภาวะตกไข่ไม่สม่ำเสมอ
- ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก มักทำให้เลือดออกกะปริดกะปรอย เลือดออกหลังประจำเดือน หรือเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
- เยื่อบุโพรงมดลูกหนา อาจทำให้เลือดออกไม่สม่ำเสมอ มามาก มานาน หรือออกกะปริดกะปรอย โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น น้ำหนักเกิน เบาหวาน PCOS หรืออายุ 45 ปีขึ้นไป
- เนื้องอกมดลูกที่ยื่นเข้าโพรงมดลูก ก้อน myoma บางตำแหน่ง โดยเฉพาะ submucosal myoma อาจทำให้ประจำเดือนมามากหรือเลือดออกผิดปกติได้
- ปากมดลูกอักเสบ ติดเชื้อ หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ อาจทำให้เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ ตกขาวผิดปกติ เจ็บท้องน้อย หรือแสบคันร่วมด้วย
- การตั้งครรภ์หรือภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์ ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ หากมีเลือดออกผิดปกติ แพทย์มักต้องพิจารณาตรวจการตั้งครรภ์ เพราะเลือดออกอาจเกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์ระยะแรก แท้ง หรือท้องนอกมดลูก
- มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกหรือมะเร็งปากมดลูก พบไม่บ่อยเท่าสาเหตุอื่น แต่เป็นกลุ่มโรคที่ต้องแยกออก โดยเฉพาะถ้าเลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้ว หรือมีเลือดออกซ้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ
หากผู้หญิงหมดประจำเดือนไปแล้ว 12 เดือนหรือมากกว่า แล้วกลับมามีเลือดออกอีก ไม่ว่าจะออกมากหรือน้อยควรพบแพทย์เสมอ เพราะเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือ "postmenopausal bleeding" เป็นอาการสำคัญที่ต้องประเมินเยื่อบุโพรงมดลูก
ACOG ปี 2018 เคยระบุว่า transvaginal ultrasound สามารถใช้เป็นการประเมินเบื้องต้นในผู้หญิงที่มี postmenopausal bleeding หากเห็นเยื่อบุโพรงมดลูกบางไม่เกิน 4 มม. ซึ่งมี negative predictive value สูงต่อมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก แต่หากเลือดออกซ้ำหรือมีความเสี่ยง ต้องประเมินต่อ
อย่างไรก็ตาม ACOG ได้เผยแพร่ guidance update ในปี 2026 โดยระบุว่า สำหรับผู้ป่วย postmenopausal bleeding ส่วนใหญ่ ควรพิจารณาใช้ทั้ง transvaginal ultrasound และ endometrial tissue sampling ตั้งแต่การประเมินระยะแรก เพื่อเพิ่มโอกาสไม่พลาดความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก โดย ultrasound อย่างเดียวอาจเหมาะในผู้ป่วยที่คัดเลือกอย่างเหมาะสมเท่านั้น
NICE ยังแนะนำการส่งต่อแบบ suspected cancer pathway ในผู้หญิงอายุ 55 ปีขึ้นไปที่มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนโดยไม่ทราบสาเหตุ เพื่อไม่ให้พลาดการวินิจฉัยมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
ใครบ้างที่เสี่ยงเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ
ปัจจัยที่ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกได้รับ estrogen มากกว่าปกติ หรือขาดการควบคุมจาก progesterone อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติได้ เช่น
- อายุ 45 ปีขึ้นไปและมีเลือดออกผิดปกติ
- น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
- เบาหวาน
- ความดันโลหิตสูง
- PCOS หรือประจำเดือนขาด ๆ หาย ๆ เป็นเวลานาน
- ไม่เคยตั้งครรภ์
- ใช้ estrogen โดยไม่มี progesterone ร่วม
- ใช้ยา tamoxifen
- มีประวัติครอบครัวหรือโรคทางพันธุกรรมบางชนิด เช่น Lynch syndrome
- เลือดออกผิดปกติซ้ ๆ หรือรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้น
- เลือดออกหลังมีประจำเดือนหมดไปแล้วหลายวัน
- เลือดออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน
- เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
- ประจำเดือนมามากกว่าปกติหรือมานานกว่าเดิม
- มีลิ่มเลือดมาก
- ปวดท้องน้อยเรื้อรัง
- ตกขาวผิดปกติ มีกลิ่น หรือมีไข้ร่วมด้วย
- เลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้ว
- อายุมากกว่า 40–45 ปี และเริ่มมีเลือดออกผิดรูปแบบ
- มีภาวะซีด เหนื่อยง่าย หน้ามืด ใจสั่น
- มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน อ้วน PCOS หรือใช้ฮอร์โมนบางชนิด
แพทย์จะตรวจอะไรบ้าง
การตรวจขึ้นกับอายุ อาการ สถานะหมดประจำเดือน ปัจจัยเสี่ยง และผลตรวจร่างกาย
1. ซักประวัติรอบเดือนและเลือดออก
แพทย์จะถามว่าเลือดออกเมื่อไร ปริมาณมากแค่ไหน ออกกี่วัน มีลิ่มเลือดหรือไม่ สัมพันธ์กับรอบเดือนหรือการมีเพศสัมพันธ์หรือไม่ มีอาการปวด ตกขาว หรืออาการซีดร่วมด้วยหรือไม่
2. ตรวจภายใน
ช่วยดูแหล่งเลือดออกจากช่องคลอด ปากมดลูก หรือมดลูก รวมถึงตรวจหาก้อน กดเจ็บ การติดเชื้อ หรือความผิดปกติอื่นในอุ้งเชิงกราน
3. ตรวจการตั้งครรภ์
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ ควรตรวจการตั้งครรภ์เมื่อมีเลือดออกผิดปกติ เพราะภาวะตั้งครรภ์ระยะแรก แท้ง หรือท้องนอกมดลูกอาจมีอาการคล้ายเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้
4. ตรวจเลือด
อาจตรวจ CBC เพื่อดูภาวะซีด ตรวจระดับธาตุเหล็กในบางราย รวมถึงตรวจอื่นตามสาเหตุที่สงสัย เช่น ไทรอยด์ หรือการแข็งตัวของเลือด
5. Transvaginal ultrasound
เป็นการตรวจหลักที่ใช้ประเมินมดลูก รังไข่ ความหนาเยื่อบุโพรงมดลูก ติ่งเนื้อ เนื้องอกมดลูก หรือก้อนในอุ้งเชิงกราน
6. Saline infusion sonography
เป็นการใส่น้ำเกลือเข้าโพรงมดลูกขณะท ultrasound เพื่อช่วยให้เห็นโพรงมดลูกชัดขึ้น เหมาะในบางกรณีที่สงสัยติ่งเนื้อหรือก้อนยื่นเข้าโพรงมดลูก
7. Hysteroscopy
การส่องกล้องโพรงมดลูกช่วยให้แพทย์เห็นภายในโพรงมดลูกโดยตรง และในบางกรณีสามารถตัดติ่งเนื้อหรือตัดชิ้นเนื้อพร้อมกันได้
8. Endometrial biopsy
คือการเก็บตัวอย่างเยื่อบุโพรงมดลูกไปตรวจทางพยาธิวิทยา ใช้เพื่อดูว่าเยื่อบุเป็นปกติ หนาผิดปกติ มีhyperplasia หรือมีเซลล์ผิดปกติหรือไม่
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่มี abnormal uterine bleeding การพิจารณาตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกมักทำในผู้ที่อายุ 45 ปีขึ้นไป หรืออายุน้อยกว่านั้นแต่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น อ้วน PCOS เบาหวาน เลือดออกต่อเนื่อง หรือรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการประเมิน AUB ตามความเสี่ยง ไม่ใช่ใช้เกณฑ์เดียวกับทุกคน
เยื่อบุโพรงมดลูกหนารักษาอย่างไร
การรักษาขึ้นกับสาเหตุ ผลชิ้นเนื้อ อายุ อาการ และความต้องการมีบุตร
- ถ้าเกิดจากฮอร์โมนแปรปรวน
แพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยฮอร์โมน เช่น progesterone หรือวิธีคุมรอบเดือนตามข้อบ่งชี้ พร้อมติดตามอาการและความหนาเยื่อบุโพรงมดลูก - ถ้าเป็น endometrial hyperplasia
ต้องดูว่าเป็นชนิดที่มี atypia หรือไม่มี atypia เพราะความเสี่ยงและแนวทางรักษาแตกต่างกัน บางรายรักษาด้วย progesterone และติดตามชิ้นเนื้อซ้ บางรายที่มี atypia หรือเสี่ยงสูงอาจต้องพิจารณาการรักษาที่จริงจังกว่า - ถ้าสงสัยมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
ควรส่งต่อสูตินรีแพทย์เฉพาะทางหรือทีมที่ดูแลมะเร็งนรีเวช เพื่อวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมติ่งเนื้อในโพรงมดลูกรักษาอย่างไร - ถ้าติ่งเนื้อมีขนาดเล็ก ไม่มีอาการ และความเสี่ยงต่ แพทย์อาจพิจารณาติดตามในบางราย แต่หากมีเลือดออกผิดปกติ อยู่ในวัยหมดประจำเดือน มีบุตรยาก หรือมีปัจจัยเสี่ยงต่อเยื่อบุผิดปกติ มักพิจารณาตัดติ่งเนื้อออกและส่งตรวจชิ้นเนื้อ
ต้องขูดมดลูกไหม
ในอดีตการขูดมดลูก หรือ D&C ถูกใช้บ่อยในการประเมินเลือดออกผิดปกติ แต่ปัจจุบัน การตรวจเยื่อบุโพรงมดลูกอาจทำได้หลายวิธี เช่น endometrial biopsy, hysteroscopy-directed biopsy หรือ D&C ในบางสถานการณ์
ประเด็นสำคัญคือ “ต้องได้ชิ้นเนื้อที่เพียงพอและตรงตำแหน่งสงสัย” โดยเฉพาะถ้าสงสัยติ่งเนื้อหรือรอยโรคเฉพาะจุด การส่องกล้องโพรงมดลูกอาจให้ข้อมูลได้ดีกว่าการสุ่มเก็บชิ้นเนื้อในบางราย
คำถามที่พบบ่อย
1. เยื่อบุโพรงมดลูกหนาอันตรายไหม
ไม่เสมอไป ในวัยมีประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกหนาบางช่วงของรอบเดือนอาจเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าหนาผิดช่วงเลือดออกผิดปกติ หรือเกิดหลังหมดประจำเดือน ต้องตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม
2. ติ่งเนื้อในโพรงมดลูกเป็นมะเร็งไหม
ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ติ่งเนื้ออาจทำให้เลือดออกผิดปกติ และในบางกลุ่ม เช่น ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนหรือผู้มีปัจจัยเสี่ยง ควรตัดออกและส่งตรวจชิ้นเนื้อ
3. เลือดออกหลังมีประจำเดือนหมดไปแล้ว 1 สัปดาห์ ผิดปกติไหม
อาจเกิดจากฮอร์โมนแปรปรวน แต่ถ้าเป็นซ้ เลือดออกมาก มีปวดท้องน้อย มีกลิ่น ตกขาวผิดปกติ หรืออายุมากกว่า 40 ปี ควรพบแพทย์
4. เลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้วต้องตรวจไหม
ควรตรวจเสมอ เพราะเป็นอาการสำคัญที่ต้องแยกโรคของเยื่อบุโพรงมดลูก โดยเฉพาะมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกACOG 2026 แนะนำให้ผู้ป่วย postmenopausal bleeding ส่วนใหญ่ได้รับการประเมินด้วย ultrasound ร่วมกับ endometrial tissue sampling ตั้งแต่ระยะแรก
5. Ultrasound เห็นเยื่อบุหนา ต้องตัดชิ้นเนื้อทุกคนไหม
ไม่จำเป็นทุกคน ต้องดูอายุ สถานะหมดประจำเดือน อาการเลือดออก ความหนาเยื่อบุ รูปร่างเยื่อบุ และปัจจัยเสี่ยง หากมีเลือดออกผิดปกติหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง แพทย์อาจแนะน biopsy
6. ส่องกล้องโพรงมดลูกเจ็บไหม
โดยทั่วไปทำได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่แบบผู้ป่วยนอกจนถึงทำในห้องผ่าตัด ขึ้นกับเครื่องมือ ขนาดหัตถการ และ ความเหมาะสมของผู้ป่วย หากต้องตัดติ่งเนื้อหรือทำหัตถการมาก แพทย์อาจใช้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึกตามความเหมาะสม
7. รักษาแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม
ติ่งเนื้อหรือเยื่อบุหนาบางชนิดสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะถ้ายังมีปัจจัยกระตุ้น เช่น ฮอร์โมนผิดสมดุลน้ำหนักเกิน PCOS หรือใช้ยาบางชนิด จึงควรติดตามตามแพทย์นัด
เยื่อบุโพรงมดลูกหนา ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก และเลือดออกผิดปกติหลังมีประจำเดือน ไม่ใช่อาการที่ควรมองข้าม โดยเฉพาะหากเลือดออกซ้ ออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน ประจำเดือนมามาก มานาน มีเลือด ออกหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนแล้ว
หลายสาเหตุเป็นโรคที่รักษาได้ เช่น ฮอร์โมนแปรปรวน ติ่งเนื้อ หรือเยื่อบุโพรงมดลูกหนา แต่ต้องตรวจให้ชัดเจนก่อน เพราะอาการเลือดออกผิดปกติบางแบบอาจเป็นสัญญาณแรกของความผิดปกติที่สำคัญกว่า
การตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่ ตรวจภายใน ตรวจการตั้งครรภ์ ตรวจเลือด อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด ส่องกล้องโพรงมดลูก และตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกตามข้อบ่งชี้ หากคุณมีเลือดออกหลังประจำเดือน เลือดออกกะปริดกะปรอย หรือเลือดออกหลังหมดประจำเดือน อย่ารอให้เป็นซ้ำหลายเดือนก่อนมาตรวจ เพราะการรู้สาเหตุเร็ว ช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและปลอดภัยกว่า
สอบถามข้อมูลและนัดหมาย
โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์ Move Better : Live Better
โทร. 02-111-3703
เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ
1. American College of Obstetricians and Gynecologists. Updated Guidance Regarding the Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Individuals With Postmenopausal Bleeding.Obstetrics & Gynecology. 2026.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Publishes Updated Guidanceon Evaluation of Postmenopausal Bleeding. 2026.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists. The Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Women With Postmenopausal Bleeding. Committee Opinion No. 734. 2018.
4. American College of Obstetricians and Gynecologists. Management of Acute AbnormalUterine Bleeding in Nonpregnant Reproductive-Aged Women.** Committee Opinion No. 557. 2013.
5. American Association of Gynecologic Laparoscopists. AAGL Practice Report: Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Endometrial Polyps. Journal of Minimally Invasive Gynecology. 2012;19(1):3–10.
6. National Institute for Health and Care Excellence. Gynaecological cancers: recognition and referral / Suspected cancer pathway for post-menopausal bleeding.
7. Merck Manual Professional Edition. Abnormal Uterine Bleeding.
8. FIGO Menstrual Disorders Committee. PALM-COEIN classification system for abnormal uterine bleeding.
บทความที่เกี่ยวข้อง
อาการปวดท้องน้อยจากการมีประจำเดือน Primary Dysmenorrhea เกิดจากการสร้างสาร prostaglandin มากกว่าปกติ ส่งผลให้กล้ามเนื้อมดลูกหดรัดตัวรุนแรง เกิดอาการปวดเกร็ง ถ่ายเหลว หรือคลื่นไส้
21 ส.ค. 2025
ปวดท้องเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่กรดไหลย้อน ท้องอืด อาหารเป็นพิษ นิ่วในถุงน้ำดี ไส้ติ่งอักเสบ ไปจนถึงโรคฉุกเฉินในช่องท้อง เรียนรู้ตำแหน่งปวดท้อง อาการเตือน และเมื่อไรควรรีบไปโรงพยาบาล
10 ก.ค. 2026
ตกขาวผิดปกติ คัน แสบ มีกลิ่น หรือมีสีเปลี่ยนไป อาจเกิดจากเชื้อราในช่องคลอด ภาวะแบคทีเรียเสียสมดุลการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ การระคายเคือง หรือโรคของปากมดลูก ควรตรวจหาสาเหตุเพื่อรักษาให้ตรงจุด ไม่ควรซื้อยาใช้เองซ้ำ ๆ
10 ก.ค. 2026
