เนื้องอกมดลูก Myoma คืออะไร ต้องผ่าตัดหรือไม่

• ก้อนอยู่ตรงไหน
• ก้อนใหญ่แค่ไหน
• มีอาการหรือไม่
• ทำให้เลือดออกมากหรือซีดหรือไม่
• มีผลต่อการตั้งครรภ์หรือไม่ และคนไข้ยังต้องการมีบุตรในอนาคตหรือไม่

• อายุในช่วงวัยเจริญพันธุ์
• ประวัติครอบครัวมีเนื้องอกมดลูก
• ภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วน
• ความดันโลหิตสูง
• การมีประจำเดือนเร็ว
• ยังไม่เคยตั้งครรภ์
• ปัจจัยทางพันธุกรรมและเชื้อชาติในบางประชากร
• ฮอร์โมนเพศหญิงที่กระตุ้นการเจริญของก้อน

1. Submucosal myoma 
   เป็นก้อนที่อยู่ชิดหรือยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก มักทำให้ประจำเดือนมามาก เลือดออกกะปริดกะปรอย หรือมีปัญหาการฝังตัวของตัวอ่อนในบางราย แม้ก้อนไม่ใหญ่มากก็อาจทำให้อาการมากได้ เพราะกระทบต่อเยื่อบุโพรงมดลูกโดยตรง
   
   
2. Intramural myoma 
   เป็นก้อนที่อยู่ในชั้นกล้ามเนื้อมดลูก เป็นชนิดที่พบได้บ่อย อาจทำให้มดลูกโต ประจำเดือนมามาก ปวดท้องน้อยหรือแน่นท้อง ขึ้นกับขนาดและตำแหน่ง
   
   
3. Subserosal myoma 
   เป็นก้อนที่โตออกไปทางด้านนอกของมดลูก มักทำให้เกิดอาการกดเบียดมากกว่าเลือดออก เช่น แน่นท้อง ท้องโต ปัสสาวะบ่อย หรือท้องผูก หากก้อนกดกระเพาะปัสสาวะหรือลำไส้
   
   
4. Pedunculated myoma 
   เป็นก้อนที่มีก้าน อาจยื่นออกนอกมดลูกหรือเข้าโพรงมดลูก บางรายอาจปวดเฉียบพลันได้หากก้อนบิดขั้ว ซึ่งต้องประเมินโดยแพทย์

FIGO มีระบบจำแนกตำแหน่งเนื้องอกมดลูกเพื่อช่วยอธิบายความสัมพันธ์ของก้อนกับโพรงมดลูกและชั้นกล้ามเนื้อ ซึ่งมีประโยชน์มากในการวางแผนรักษา โดยเฉพาะกรณีที่มีเลือดออกผิดปกติหรือวางแผนผ่าตัด 

อาการของเนื้องอกมดลูกเป็นอย่างไร
   หลายคนมีเนื้องอกมดลูกโดยไม่มีอาการ แต่หากมีอาการ มักพบได้ดังนี้ 

• ประจำเดือนมามาก 
  เป็นอาการที่พบบ่อย โดยเฉพาะในก้อนที่อยู่ในโพรงมดลูกหรือใกล้เยื่อบุโพรงมดลูก ผู้ป่วยอาจต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย มีลิ่มเลือด ประจำเดือนมานาน หรือมีอาการซีด เหนื่อยง่าย ใจสั่น หน้ามืดร่วมด้วย
  
  
• ปวดท้องน้อยหรือปวดประจำเดือนมากขึ้น
  บางรายมีอาการปวดหน่วงท้องน้อย ปวดประจำเดือนมากขึ้น หรือปวดเรื้อรัง โดยเฉพาะหากมดลูกโตมาก มีก้อนหลายก้อน หรือมีภาวะอื่นร่วม เช่น adenomyosis หรือ endometriosis
  
  
• แน่นท้อง ท้องโต หรือคลำได้ก้อน
  ก้อนขนาดใหญ่อาจทำให้รู้สึกท้องโตเหมือนอ้วนลงพุง แน่นอึดอัด ใส่เสื้อผ้าคับขึ้น หรือคลำได้ก้อนบริเวณท้องน้อย
  
  
• ปัสสาวะบ่อย
  หากก้อนกดกระเพาะปัสสาวะ ผู้ป่วยอาจปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่สุด หรือรู้สึกปวดปัสสาวะง่าย
  
  
• ท้องผูกหรือถ่ายลำบาก
  หากก้อนโตไปทางด้านหลังและกดลำไส้ตรง อาจทำให้ท้องผูกหรือถ่ายลำบากได้
  
  
• มีบุตรยากหรือแท้งซ้ำ
  เนื้องอกบางตำแหน่ง โดยเฉพาะชนิดที่ยื่นเข้าโพรงมดลูก อาจมีผลต่อการฝังตัวของตัวอ่อนหรือการตั้งครรภ์ได้แต่ไม่ใช่เนื้องอกทุกก้อนจะทำให้มีบุตรยาก การประเมินต้องดูตำแหน่ง ขนาด และโรคอื่นร่วมด้วย
  
  
• เนื้องอกมดลูกอันตรายไหม 
  โดยทั่วไป เนื้องอกมดลูกส่วนใหญ่เป็นก้อนชนิดไม่ร้าย และไม่ใช่มะเร็ง แต่คำว่า “ไม่ร้าย” ไม่ได้แปลว่า “ไม่ต้องสนใจ” เพราะก้อนอาจทำให้เกิดปัญหาจากเลือดออกมาก ซีดเรื้อรัง ปวดท้องน้อย กดเบียดอวัยวะ หรือ กระทบคุณภาพชีวิตได้

• ประจำเดือนมามากจนซีด
• ก้อนโตเร็วผิดปกติ
• ปวดมากขึ้น
• เลือดออกหลังหมดประจำเดือน
• ก้อนโตขึ้นหลังวัยหมดประจำเดือน
• อาการกดเบียดรุนแรง เช่น ปัสสาวะบ่อยมาก ท้องผูกมาก หรือปวดหลังมาก
• มีปัญหาตั้งครรภ์หรือมีบุตรยาก
• แพทย์ตรวจแล้วลักษณะก้อนไม่ชัดเจน

1. ตรวจภายใน 
   การตรวจภายในช่วยประเมินขนาดและรูปร่างของมดลูกว่ามีโตผิดปกติหรือไม่ มดลูกขรุขระหรือไม่ มีอาการกดเจ็บหรือก้อนในอุ้งเชิงกรานหรือไม่
   
   
2. Ultrasound มดลูกและรังไข่ 
   อัลตราซาวด์เป็นการตรวจหลักที่ใช้บ่อยที่สุด เพราะช่วยเห็นก้อน ขนาด จำนวน ตำแหน่ง ความสัมพันธ์กับโพรงมดลูก และช่วยแยกโรคอื่นในอุ้งเชิงกรานได้ เช่น ถุงน้ำรังไข่หรือ adenomyosisบทความวิชาการด้านการวินิจฉัยและการจำแนก fibroids ระบุว่า ultrasound ควรเป็นการตรวจภาพถ่ายลำดับแรกในการวินิจฉัย uterine fibroids ส่วน MRI ควรใช้ในเคสซับซ้อนหรือเพื่อวางแผนการผ่าตัด
   
   
3. MRI 
   MRI มักใช้ในรายที่ก้อนซับซ้อน มีหลายก้อน ต้องการแยก adenomyosis, ต้องการวางแผนผ่าตัดอย่าละเอียด หรือก่อนทำหัตถการบางชนิด เช่น uterine artery embolization
   
   
4. Hysteroscopy 
   ถ้าสงสัยก้อนยื่นเข้าโพรงมดลูกหรือติ่งเนื้อในโพรงมดลูก แพทย์อาจพิจารณาส่องกล้องโพรงมดลูก เพื่อมองเห็นด้านในโพรงมดลูกโดยตรง และในบางกรณีสามารถรักษาไปพร้อมกันได้
   
   
5. ตรวจเลือด 
   หากมีประจำเดือนมามาก แพทย์อาจตรวจ CBC เพื่อดูภาวะซีด ตรวจ ferritin หรือธาตุเหล็กในบางราย รวมถึงตรวจอื่นตามอาการ เช่น ไทรอยด์หรือการตั้งครรภ์ หากมีเลือดออกผิดปกติ

• ก้อนขนาดเล็ก
• ไม่มีอาการ
• ไม่มีภาวะซีด
• ไม่กดเบียดอวัยวะข้างเคียง
• ไม่โตเร็ว
• ใกล้วัยหมดประจำเดือนและอาการไม่มาก
• ไม่มีแผนตั้งครรภ์ที่ก้อนรบกวนชัดเจน

• ประจำเดือนมามากจนซีด
• ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยถี่มาก หรือมีลิ่มเลือดมาก
• ประจำเดือนมานานหลายวันจนรบกวนชีวิต
• ปวดท้องน้อยหรือปวดประจำเดือนมาก
• ก้อนโตจนแน่นท้อง ท้องโต หรือคลำได้
• ปัสสาวะบ่อยหรือท้องผูกจากการกดเบียด
• มีปัญหามีบุตรยากหรือแท้งซ้ และก้อนอยู่ในตำแหน่งที่อาจเกี่ยวข้อง
• ก้อนโตเร็ว
• มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน
• รักษาด้วยยาแล้วไม่ดีขึ้น
• ผู้ป่วยต้องการรักษาเพื่อคุณภาพชีวิตหรือความมั่นใจ

1. การติดตามอาการ 
   เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่มีอาการหรืออาการน้อย แพทย์อาจนัดติดตามอาการ ตรวจภายในหรืออัลตราซาวด์เป็นระยะ และให้สังเกตว่ามีประจำเดือนมามากขึ้น ปวดมากขึ้น หรือก้อนโตเร็วหรือไม่
   
   
2. ยาลดเลือดประจำเดือน 
   ในผู้ที่มีประจำเดือนมามาก แพทย์อาจพิจารณายาบางชนิด เช่น tranexamic acid หรือ NSAIDs ในบางรายเพื่อช่วยลดปริมาณเลือดและอาการปวด แต่ยาเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ก้อนหายไป และต้องใช้ตามข้อบ่งชี้
   
   
3. ฮอร์โมน 
   ยาฮอร์โมนบางชนิด เช่น ยาคุมกำเนิด ยา progestin หรือห่วงอนามัยชนิดมีฮอร์โมน อาจช่วยลดเลือดออกและอาการบางอย่างได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ยังไม่ต้องการผ่าตัดหรือยังต้องการมีบุตรในอนาคต อย่างไรก็ตาม การเลือกใช้ต้องประเมินข้อห้ามและตำแหน่งก้อ
   
   
4. ยากลุ่ม GnRH agonist หรือ antagonist 
   ยากลุ่มนี้ช่วยลดฮอร์โมนที่กระตุ้นก้อน ทำให้ก้อนเล็กลงชั่วคราวและลดเลือดออกได้ มักใช้ในบางสถานการณ์ เช่น ก่อนผ่าตัดเพื่อลดขนาดก้อนหรือแก้ภาวะซีด แต่ไม่ใช่ยาที่ใช้ต่อเนื่องระยะยาวโดยไม่มีแผน เพราะอาจมีผลข้างเคียงคล้ายวัยหมดประจำเดือนและมีผลต่อกระดูก
   
   
5. Myomectomy 
   คือการผ่าตัดเอาก้อนเนื้องอกออกโดยเก็บมดลูกไว้ เหมาะในผู้ที่ยังต้องการมีบุตร หรืออยากเก็บมดลูกไว้ แต่ต้องเข้าใจว่าก้อนอาจกลับมาเป็นใหม่ได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีหลายก้อนหรืออายุน้อยการผ่าตัดอาจทำได้หลายวิธี เช่น ผ่าตัดผ่านกล้อง ผ่าตัดเปิดหน้าท้อง หรือส่องกล้องโพรงมดลูก ขึ้นกับตำแหน่งและขนาดของก้อน
   
   
6. Hysterectomy 
   คือการผ่าตัดมดลูกออก เป็นการรักษาที่หายขาดในแง่ไม่มีก้อนในมดลูกกลับมาอีก แต่เหมาะกับผู้ที่มีอาการมาก ไม่ต้องการมีบุตรแล้ว และผ่านการปรึกษาอย่างละเอียด เพราะเป็นการตัดสินใจที่มีผลถาวรต่อการตั้งครรภ์ในอนาคต NICE และเอกสารจาก Academy of Medical Royal Colleges ระบุว่า hysterectomy ไม่ควรเป็นการรักษาลำดับแรกเพียงเพราะมี heavy menstrual bleeding แต่ควรพิจารณาเมื่อเหมาะสมตามอาการ ความต้องการของผู้ป่วย และหลังอธิบายทางเลือกอื่นแล้ว
   
   
7. Uterine Artery Embolizationเป็นหัตถการอุดหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนเนื้องอก ทำให้ก้อนค่อย ๆ เล็กลงและอาการเลือดออกหรือกดเบียดดีขึ้นในบางราย เหมาะกับผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่ต้องประเมินเรื่องตำแหน่งก้อน ความต้องการมีบุตร และความเสี่ยงร่วมกับแพทย์เฉพาะทางบทความทบทวนเรื่อง uterine artery embolization ระบุว่า UAE มีข้อบ่งชี้คล้ายการรักษาเชิงหัตถการหรือ ผ่าตัดในผู้ที่มีก้อน fibroids ร่วมกับอาการกดเบียดหรือเลือดออกมากที่ควบคุมด้วยวิธีอื่นไม่ได้
   
   
8. วิธีอื่น เช่น RFA หรือ HIFU 
   ในบางสถานพยาบาล อาจมีทางเลือกอื่น เช่น radiofrequency ablation หรือ focused ultrasound ซึ่งเหมาะกับผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่ต้องประเมินอย่างละเอียด เพราะไม่ได้เหมาะกับทุกชนิดของก้อน และข้อมูลเรื่องการตั้งครรภ์ในอนาคตอาจต้องพิจารณาเป็นรายกรณี

1. เนื้องอกมดลูก Myoma เป็นมะเร็งไหม 
   ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง Myoma หรือ uterine fibroid เป็นก้อนเนื้องอกชนิดไม่ร้ายที่พบได้บ่อย แต่หากก้อนโตเร็วผิดปกติ มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือมีลักษณะไม่ชัดเจน ควรประเมินเพิ่มเติมโดยแพทย์
   
   
2. เนื้องอกมดลูกต้องผ่าตัดทุกคนไหม 
   ไม่จำเป็น หากก้อนเล็ก ไม่มีอาการ ไม่ซีด ไม่กดเบียด และไม่โตเร็ว อาจติดตามอาการได้ แต่หากมีประจำเดือนมามาก ปวดท้องน้อย ก้อนโต กดเบียด หรือมีผลต่อการมีบุตร ควรพิจารณาการรักษา
   
   
3. เนื้องอกมดลูกทำให้ประจำเดือนมามากได้อย่างไร 
   ก้อนที่อยู่ใกล้หรือยื่นเข้าโพรงมดลูกอาจรบกวนเยื่อบุโพรงมดลูก ทำให้เลือดออกมาก มานาน หรือมีลิ่มเลือดได้บางรายเลือดออกมากจนเกิดภาวะซีด
   
   
4. ตรวจเจอเนื้องอกมดลูกจาก ultrasound ต้องท MRI ไหม 
   ไม่จำเป็นทุกคน Ultrasound มักเป็นการตรวจลำดับแรกที่เพียงพอในหลายราย ส่วน MRI ใช้เมื่อก้อนซับซ้อนต้องแยกโรคอื่น หรือต้องวางแผนผ่าตัดหรือหัตถการอย่างละเอียด
   
   
5. ก้อนใหญ่แค่ไหนต้องผ่าตัด 
   ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน ต้องดูอาการ ตำแหน่งก้อน ความเร็วในการโต ภาวะซีด การกดเบียด และแผนมีบุตร บางก้อนเล็กแต่ยื่นเข้าโพรงมดลูกอาจทำให้เลือดออกมาก ขณะที่ก้อนใหญ่บางก้อนอาจไม่มีอาการมากก็ได้
   
   
6. ถ้ามีเนื้องอกมดลูก แล้วยังอยากมีลูก ควรทำอย่างไร 
   ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์เพื่อประเมินตำแหน่งก้อนและโพรงมดลูก บางก้อนอาจไม่รบกวนการตั้งครรภ์ แต่บางก้อน โดยเฉพาะก้อนที่ยื่นเข้าโพรงมดลูก อาจต้องรักษาก่อนวางแผนมีบุตร
   
   
7. ผ่าตัดเนื้องอกมดลูกกับผ่าตัดมดลูกต่างกันอย่างไร
   ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก หรือ myomectomy คือเอาก้อนออกแต่เก็บมดลูกไว้ เหมาะกับผู้ที่ยังอยากมีบุตรหรืออยากเก็บมดลูก ส่วนผ่าตัดมดลูก หรือ hysterectomy คือเอามดลูกออก เป็นการรักษาที่หายขาดเรื่องก้อนในมดลูก แต่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก