ปวดท้องด้านขวาล่าง เป็นไส้ติ่งอักเสบหรือไม่
ปวดท้องด้านขวาล่าง เป็นไส้ติ่งอักเสบหรือไม่
อาการปวดท้องด้านขวาล่างเป็นหนึ่งในอาการที่ทำให้หลายคนกังวลทันทีว่า “จะเป็นไส้ติ่งอักเสบหรือเปล่า” ความกังวลนี้ไม่ใช่เรื่องเกินจริง เพราะไส้ติ่งอักเสบเป็นภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรมที่พบได้บ่อย หากวินิจฉัยล่าช้าไส้ติ่งอาจแตก เกิดการติดเชื้อในช่องท้อง ฝีในช่องท้อง หรือภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้
แต่ในขณะเดียวกัน ไม่ใช่อาการปวดท้องขวาล่างทุกครั้งจะเป็นไส้ติ่งอักเสบบริเวณท้องขวาล่างมีอวัยวะหลายอย่างอยู่ใกล้กัน ทั้งลำไส้เล็ก ลำไส้ใหญ่ ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ ต่อมน้ำเหลืองในช่องท้อง กล้ามเนื้อ รวมถึงอวัยวะสืบพันธุ์ในผู้หญิง เช่น รังไข่และท่อนำไข่
ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่การเดาเองว่าเป็นหรือไม่เป็นไส้ติ่ง แต่คือการสังเกตอาการร่วม รู้จักสัญญาณอันตรายและเข้ารับการตรวจอย่างเหมาะสมเมื่อมีความเสี่ยงบทความนี้จะอธิบายว่าไส้ติ่งอักเสบมีอาการอย่างไร ปวดท้องขวาล่างเกิดจากโรคอะไรได้บ้าง แพทย์วินิจฉัยอย่างไร และเมื่อไรควรรีบไปโรงพยาบาล
ไส้ติ่งคืออะไร และทำไมถึงอักเสบได้
ไส้ติ่ง หรือ appendix เป็นอวัยวะขนาดเล็ก รูปร่างคล้ายถุงหรือท่อเล็ก ๆ ยื่นออกมาจากลำไส้ใหญ่ส่วนต้น อยู่บริเวณท้องด้านขวาล่างภาวะไส้ติ่งอักเสบมักเกิดจากการอุดตันภายในไส้ติ่ง เช่น อุจจาระแข็ง เศษอาหาร ต่อมน้ำเหลืองบวม หรือสาเหตุอื่นที่ทำให้ทางออกของไส้ติ่งตัน เมื่อเกิดการอุดตัน แบคทีเรียภายในไส้ติ่งจะเพิ่มจำนวน เกิดการอักเสบบวม และปวดมากขึ้นหากปล่อยไว้นาน ความดันภายในไส้ติ่งจะเพิ่มขึ้น เลือดมาเลี้ยงลดลง ผนังไส้ติ่งอาจขาดเลือดและแตกได้ เมื่อ ไส้ติ่งแตก เชื้อโรคและหนองอาจกระจายเข้าสู่ช่องท้อง ทำให้เกิดเยื่อบุช่องท้องอักเสบหรือฝีในช่องท้อง ซึ่งเป็นภาวะที่รักษายากขึ้นและอันตรายมากขึ้นพูดง่ายๆ คือ ไส้ติ่งอักเสบเป็นโรคที่เริ่มจากจุดเล็ก ๆ แต่ถ้าปล่อยไว้นานอาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้
อาการปวดไส้ติ่งอักเสบเป็นอย่างไร
อาการของไส้ติ่งอักเสบอาจไม่ได้เริ่มจากปวดท้องขวาล่างทันทีเสมอไปในผู้ป่วยจำนวนหนึ่ง อาการเริ่มจากปวดตื้อ ๆ หรือปวดบิดบริเวณรอบสะดือหรือลิ้นปี่ก่อน ต่อมาเมื่อการอักเสบชัดขึ้น อาการปวดจะค่อยๆ ย้ายลงมาที่ท้องด้านขวาล่าง และปวดมากขึ้นเมื่อขยับตัว เดิน ไอ จาม หรือกดบริเวณนั้นอาการที่พบร่วมได้ เช่น
- เบื่ออาหาร
- คลื่นไส้หรืออาเจียน
- ไข้ต่อๆ หรือมีไข้
- ท้องอืด
- ถ่ายเหลวหรือท้องผูกในบางราย
- ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ
- เดินตัวงอหรือไม่อยากขยับ เพราะขยับแล้วเจ็บ
- กดเจ็บบริเวณท้องขวาล่าง
คือ อาการปวดที่ค่อย ๆ รุนแรงขึ้น ไม่เหมือนปวดท้องทั่วไป และมีอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ไข้ หรือกดเจ็บชัดเจนร่วมด้วยอย่างไรก็ตาม อาการของไส้ติ่งอักเสบไม่ได้ตรงตำราทุกคน เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีตำแหน่งไส้ติ่งผิดจากตำแหน่งปกติ อาจมีอาการไม่ชัดเจนหรือปวดในตำแหน่งที่ไม่คลาสสิกได้
ปวดท้องด้านขวาล่าง เกิดจากอะไรได้บ้างนอกจากไส้ติ่ง การปวดท้องขวาล่างไม่ได้แปลว่าเป็นไส้ติ่งอักเสบเสมอไป โรคอื่นที่อาจทำให้ปวดบริเวณนี้ได้ เช่น
- ลำไส้อักเสบหรือติดเชื้อ อาจมีปวดท้องร่วมกับถ่ายเหลว คลื่นไส้ อาเจียน ไข้ หรือมีประวัติรับประทานอาหารที่ไม่สะอาด บางครั้งปวดมากบริเวณขวาล่างจนคล้ายไส้ติ่งอักเสบได้
- ต่อมน้ำเหลืองในช่องท้องอักเสบ พบได้ในเด็กและวัยรุ่นมากกว่าผู้ใหญ่ มักเกิดหลังการติดเชื้อไวรัสหรือทางเดินหายใจ อาจปวดท้องขวาล่างคล้ายไส้ติ่ง แต่แนวทางดูแลต่างกัน
- นิ่วในท่อไตหรือโรคทางเดินปัสสาวะ หากมีปวดบิดรุนแรงเป็นพัก ๆ ร้าวไปหลังหรือขาหนีบ ปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะเป็นเลือด หรือคลื่นไส้มาก อาจต้องคิดถึงนิ่วในท่อไตหรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
- โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง เช่น Crohn’s disease อาจทำให้ปวดบริเวณท้องขวาล่างเรื้อรัง มีถ่ายเหลว น้ำหนักลด หรืออาการเป็น ๆ หายๆ
- โรคทางนรีเวชในผู้หญิง ผู้หญิงที่ปวดท้องขวาล่างต้องประเมินสาเหตุทางนรีเวชร่วมด้วย เช่น ถุงน้ำรังไข่แตก ถุงน้ำรังไข่บิดขั้ว อุ้งเชิงกรานอักเสบ หรือการตั้งครรภ์นอกมดลูก โดยเฉพาะหากมีประจำเดือนขาด เลือดออกผิดปกติ ตกขาวผิดปกติ หรือปวดท้องน้อยรุนแรง
- ลำไส้ใหญ่ด้านขวาอักเสบหรือถุงผนังลำไส้อักเสบแม้ถุงผนังลำไส้อักเสบจะพบที่ด้านซ้ายบ่อยกว่าในบางประชากร แต่ก็สามารถเกิดด้านขวาและทำให้ปวดคล้าย
- ไส้ติ่งได้ กล้ามเนื้อหน้าท้องหรือผนังหน้าท้อง
สัญญาณอันตราย ควรไปโรงพยาบาลทันที หากมีอาการต่อไปนี้ ไม่ควรรอดูอาการเอง
- ปวดท้องด้านขวาล่างมากขึ้นเรื่อย ๆ
- ปวดจนเดินลำบาก ขยับตัวแล้วเจ็บมาก
- มีไข้ หนาวสั่น
- คลื่นไส้ อาเจียน กินอาหารหรือดื่มน้ำไม่ได้
- ท้องแข็ง กดเจ็บมาก หรือปล่อยมือแล้วเจ็บสะดุ้ง
- ปวดท้องร่วมกับหน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หรืออ่อนเพลียมาก
- ถ่ายดำ ถ่ายเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือด
- ผู้หญิงมีประจำเดือนขาด เลือดออกผิดปกติ หรือสงสัยตั้งครรภ์
- เด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้มีโรคประจำตัวมีอาการปวดท้องผิดปกติ
หากสงสัยไส้ติ่งอักเสบ ควรทำอย่างไรก่อนมาพบแพทย์
หากปวดท้องขวาล่างและสงสัยไส้ติ่งอักเสบ ควรหลีกเลี่ยงการกินอาหารมื้อใหญ่ และควรมาพบแพทย์โดยเร็วโดยเฉพาะถ้าอาการปวดเพิ่มขึ้นหรือมีไข้ คลื่นไส้ อาเจียนร่วมด้วย
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง ได้แก่
- ไม่ควรกินยาระบาย เพราะอาจกระตุ้นลำไส้และทำให้อาการแย่ลง
- ไม่ควรสวนอุจจาระเอง
- ไม่ควรประคบร้อนแรง ๆ ที่ท้อง หากยังไม่ทราบสาเหตุ
- ไม่ควรกินยาแก้ปวดหลายชนิดต่อเนื่องเพื่อกลบอาการโดยไม่ตรวจ
- ไม่ควรรอดูอาการนานหากอาการปวดเพิ่มขึ้น
แพทย์วินิจฉัยไส้ติ่งอักเสบอย่างไร การวินิจฉัยไส้ติ่งอักเสบอาศัยหลายส่วนประกอบกัน ไม่ใช่ดูจากอาการอย่างเดียว
- ซักประวัติแพทย์ จะถามตำแหน่งปวด ลักษณะอาการ ระยะเวลาที่เป็น อาการย้ายจากรอบสะดือมาท้องขวาล่างหรือไม่ มีไข้คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ถ่ายผิดปกติ ปัสสาวะผิดปกติ หรือประจำเดือนผิดปกติหรือไม่
- ตรวจร่างกาย แพทย์จะคลำหน้าท้องเพื่อดูตำแหน่งกดเจ็บ อาการกดปล่อยแล้วเจ็บ กล้ามเนื้อหน้าท้องเกร็ง และอาการที่บ่งชี้การระคายเคืองเยื่อบุช่องท้อง การตรวจร่างกายต้องทำอย่างระมัดระวัง เพราะช่วยแยกความรุนแรงและสาเหตุอื่นได้
- ตรวจเลือดและปัสสาวะ อาจตรวจเม็ดเลือดขาว ค่าอักเสบ เช่น CRP และตรวจปัสสาวะเพื่อแยกโรคทางเดินปัสสาวะหรือนิ่ว ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ควรพิจารณาตรวจการตั้งครรภ์เมื่อเหมาะสม เพื่อแยกภาวะตั้งครรภ์นอกมดลูกหรือโรคที่เกี่ยวข้อง
- Ultrasound อัลตราซาวด์มีประโยชน์โดยเฉพาะในเด็ก ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ และผู้ตั้งครรภ์ เพราะไม่มีรังสี และช่วยประเมินโรคทางนรีเวชหรือทางเดินปัสสาวะร่วมด้วย อย่างไรก็ตาม ในบางรายอาจเห็นไส้ติ่งไม่ชัด โดยเฉพาะในผู้ใหญ่หรือผู้ที่มีลมในลำไส้มาก
- CT scan ช่องท้อง CT scan ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัย โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ หรือกรณีที่อาการไม่ชัดเจนและต้องแยกโรคอื่นในช่องท้อง การใช้ CT ควรพิจารณาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย โดยเฉพาะเรื่องรังสี สารทึบรังสี การตั้งครรภ์ และโรคไต
- MRI ในบางกรณี เช่น หญิงตั้งครรภ์ที่อัลตราซาวด์ไม่ชัด แพทย์อาจพิจารณา MRI ซึ่งช่วยลดการได้รับรังสี แต่ขึ้นกับความพร้อมของสถานพยาบาลและการประเมินของแพทย์
แนวทางรักษาขึ้นกับว่าเป็นไส้ติ่งอักเสบแบบไม่ซับซ้อน หรือมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ไส้ติ่งแตก ฝีในช่องท้อง หรือเยื่อบุช่องท้องอักเสบ
- การผ่าตัดไส้ติ่ง
การผ่าตัดไส้ติ่งยังเป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้กันมาก โดยเฉพาะในรายที่สงสัยไส้ติ่งแตก มีภาวะแทรกซ้อน หรือมีความเสี่ยงสูงปัจจุบันการผ่าตัดผ่านกล้อง หรือ laparoscopic appendectomy เป็นวิธีที่ใช้บ่อย ช่วยให้แผลเล็ก เจ็บแผลน้อยลง ฟื้นตัวเร็วขึ้น และกลับไปใช้ชีวิตได้เร็วขึ้นในหลายราย อย่างไรก็ตาม การเลือกวิธีผ่าตัดขึ้นกับอาการความรุนแรงของโรค โรคร่วม และดุลยพินิจของศัลยแพทย์ - การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ
ในบางรายที่เป็นไส้ติ่งอักเสบไม่ซับซ้อน ยังไม่แตก ไม่มีฝี และได้รับการประเมินอย่างเหมาะสม อาจพิจารณารักษาด้วยยาปฏิชีวนะได้ แต่ต้องอธิบายให้เข้าใจว่าอาจมีโอกาสกลับเป็นซ้ำหรือจำเป็นต้องผ่าตัดภายหลังการใช้ยาปฏิชีวนะจึงไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะกับทุกคน และไม่ควรซื้อยากินเองโดยไม่ตรวจ เพราะอาจทำให้อาการดูเหมือนดีขึ้นชั่วคราว แต่โรคยังดำเนินต่อไปและเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน - กรณีไส้ติ่งแตกหรือมีฝี
หากมีไส้ติ่งแตกหรือฝีในช่องท้อง การรักษาอาจซับซ้อนขึ้น อาจต้องให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือด ดื่มน้ำหรือกินอาหารตามแผนแพทย์ ระบายหนอง หรือผ่าตัด ขึ้นกับลักษณะของโรคและสภาพผู้ป่วย
ผ่าตัดไส้ติ่งแล้วต้องพักฟื้นนานไหม
ระยะเวลาพักฟื้นขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น ผ่าตัดผ่านกล้องหรือผ่าตัดเปิด ไส้ติ่งแตกหรือไม่ มีการติดเชื้อในช่องท้องหรือไม่ และสุขภาพเดิมของผู้ป่วย
โดยทั่วไป หากเป็นไส้ติ่งอักเสบไม่ซับซ้อนและผ่าตัดผ่านกล้อง ผู้ป่วยจำนวนมากฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็ว อาจกลับบ้านได้ภายในไม่นานตามดุลยพินิจของแพทย์ และค่อย ๆ กลับไปทำกิจกรรมประจำวันตามคำแนะนำแต่ถ้าไส้ติ่งแตก มีหนอง หรือมีการติดเชื้อในช่องท้อง อาจต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น ใช้ยาปฏิชีวนะนานขึ้นและติดตามอาการใกล้ชิดมากขึ้นเด็ก ผู้สูงอายุ และหญิงตั้งครรภ์ ต้องระวังเป็นพิเศษ
ไส้ติ่งอักเสบในบางกลุ่มอาจวินิจฉัยยากกว่าและเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายขึ้นเด็กเด็กเล็กอาจอธิบายอาการไม่ชัด บางรายมีไข้ อาเจียน งอแง ไม่กินอาหาร หรือปวดท้องทั่วไป ทำให้วินิจฉัยช้ากว่าผู้ใหญ่ได้ผู้สูงอายุผู้สูงอายุอาจมีอาการไม่ชัด ไข้ไม่สูง ปวดไม่มาก แต่โรคอาจรุนแรงแล้ว จึงไม่ควรมองข้ามอาการปวดท้องใหม่ๆ ในผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ตำแหน่งของไส้ติ่งอาจเปลี่ยนไปตามอายุครรภ์ ทำให้อาการปวดไม่อยู่ตำแหน่งขวาล่างแบบคลาสสิก การตรวจวินิจฉัยจึงต้องเลือกวิธีที่ปลอดภัยต่อทั้งแม่และทารก
คำถามที่พบบ่อย
1. ปวดท้องขวาล่างทุกครั้งคือไส้ติ่งอักเสบไหม
ไม่ใช่เสมอไป ปวดท้องขวาล่างอาจเกิดจากลำไส้อักเสบ นิ่วในท่อไต กระเพาะปัสสาวะอักเสบ โรคทางนรีเวชหรือกล้ามเนื้อหน้าท้องได้ แต่ไส้ติ่งอักเสบเป็นโรคสำคัญที่ต้องแยกออก โดยเฉพาะถ้าอาการปวดเพิ่มขึ้น มีไข้คลื่นไส้ อาเจียน หรือกดเจ็บมาก
2. ไส้ติ่งอักเสบปวดตรงไหน
โดยทั่วไปมักเริ่มปวดรอบสะดือหรือลิ้นปี่ แล้วค่อยย้ายมาปวดท้องขวาล่าง แต่บางคนอาจปวดตำแหน่งไม่ชัดหรือไม่ตรงแบบนี้ โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่ตำแหน่งไส้ติ่งแตกต่างจากปกติ3. ไส้ติ่งอักเสบต้องผ่าตัดทุกคนไหมไม่จำเป็นทุกคนในบางแนวทางปัจจุบัน ผู้ป่วยไส้ติ่งอักเสบแบบไม่ซับซ้อนบางรายอาจรักษาด้วยยาปฏิชีวนะได้แต่ต้องได้รับการประเมินโดยแพทย์อย่างละเอียด และต้องเข้าใจว่ามีโอกาสกลับเป็นซ้ำหรืออาจต้องผ่าตัดภาย
หลัง
4. กินยาแก้ปวดแล้วอาการดีขึ้น แปลว่าไม่ใช่ไส้ติ่งไหม
ไม่เสมอไป ยาแก้ปวดอาจทำให้อาการทุเลาชั่วคราว แต่ไม่ได้แปลว่าสาเหตุหายไป หากยังปวดต่อเนื่อง ปวดมากขึ้น มีไข้ คลื่นไส้ อาเจียน หรือกดเจ็บท้องขวาล่าง ควรพบแพทย์
5. ถ้าปล่อยไส้ติ่งอักเสบไว้นานจะเกิดอะไร
อาจเกิดไส้ติ่งแตก ติดเชื้อในช่องท้อง ฝีในช่องท้อง เยื่อบุช่องท้องอักเสบ และในบางรายอาจเกิดการติดเชื้อรุนแรงทั่วร่างกาย การรักษาจะซับซ้อนและพักฟื้นนานขึ้น
6. อัลตราซาวด์เจอไส้ติ่งอักเสบได้เสมอไหม
ไม่เสมอไป อัลตราซาวด์ช่วยวินิจฉัยได้ในหลายราย โดยเฉพาะเด็กและผู้หญิง แต่บางครั้งอาจเห็นไส้ติ่งไม่ชัดแพทย์อาจพิจารณา CT scan หรือ MRI ตามความเหมาะสม
ปวดท้องด้านขวาล่างเป็นอาการที่ไม่ควรมองข้าม เพราะอาจเป็นไส้ติ่งอักเสบได้ แต่ก็มีโรคอื่นอีกหลายชนิดที่ทำให้ปวดในตำแหน่งเดียวกันสิ่งที่ควรจำคือ หากอาการปวดเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ มีไข้ คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร กดเจ็บมาก หรือขยับตัวแล้วปวดมาก ควรรีบพบแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการนานหรือซื้อยากินเองไส้ติ่งอักเสบเป็นโรคที่รักษาได้ดีหากวินิจฉัยเร็ว แต่หากปล่อยจนแตกหรือเกิดการติดเชื้อในช่องท้อง การรักษาจะยากขึ้น เสี่ยงขึ้น และใช้เวลาฟื้นตัวนานขึ้นอาการปวดท้องจึงไม่ใช่เรื่องที่ควรเดาการตรวจอย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น คือทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุด
สอบถามข้อมูลและนัดหมาย
โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์ Move Better : Live Better
โทร. 02-111-3703
เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ
1. Podda M, et al. Diagnosis and Treatment of Acute Appendicitis: 2025 WSES Jerusalem Guidelines. World Journal of Emergency Surgery. 2025.
2. Di Saverio S, Podda M, De Simone B, et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World Journal of Emergency Surgery. 2020;15:27.
3. Kambadakone AR, et al. ACR Appropriateness Criteria® Right Lower Quadrant Pain. Journal of the American College of Radiology. 2022.
4. Doleman B, et al. Appendectomy versus antibiotic treatment for acute appendicitis. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024; Issue 4.
5. Echevarria S, Rauf F, Hussain N, et al. Typical and Atypical Presentations of Appendicitis and Their Implications for Diagnosis and Treatment. Cureus. 2023.
6. Salö M, et al. Swedish national guidelines for diagnosis and management of acute appendicitis in adults and children. 2025.
