รู้จัก “Malignant Hyperthermia” ภาวะฉุกเฉินจากการดมยาสลบที่พบไม่บ่อย แต่รุนแรง

รู้จัก “Malignant Hyperthermia”
ภาวะฉุกเฉินจากการดมยาสลบที่พบไม่บ่อย แต่รุนแรง

       ช่วงนี้หลายคนอาจได้ยินชื่อโรค Malignant Hyperthermia (MH) จากข่าวผู้ป่วยที่เกิดภาวะแทรกซ้อนระหว่างการดมยาสลบ เช่น ในการผ่าตัดเสริมความงาม ภาวะนี้ไม่ใช่อาการแพ้ยาสลบทั่วไป แต่เป็นภาวะฉุกเฉินที่เกิดจากการตอบสนองผิดปกติของร่างกายต่อยาสลบบางชนิด แม้จะพบไม่บ่อย แต่หากเกิดขึ้นต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว เพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

Malignant Hyperthermia คืออะไร
        Malignant Hyperthermia เป็นภาวะที่กล้ามเนื้อของร่างกายตอบสนองต่อยาสลบบางชนิดอย่างรุนแรงผิดปกติ เมื่อเกิดภาวะนี้ ร่างกายจะเกิดการเผาผลาญพลังงานสูงมากอย่างเฉียบพลัน ส่งผลให้เกิด กล้ามเนื้อเกร็ง, การสร้างความร้อนสูง, คาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้น, เลือดเป็นกรด, โพแทสเซียมในเลือดสูง, กล้ามเนื้อสลาย

       หากไม่ได้รับการรักษา อาจทำให้เกิด หัวใจเต้นผิดจังหวะ, ไตวาย, ภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติ, หัวใจหยุดเต้น

MALIGNANT HYPERTHERMIA (MH)
    ภาวะฉุกเฉินจากการดมยาสลบ พบได้ประมาณ 1 ต่อ 10,000 – 150,000 การดมยาสลบ

สาเหตุ
พันธุกรรม + ยาสลบบางชนิด

ยาที่กระตุ้น

อาการสำคัญ
• หัวใจเต้นเร็ว
• กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง
• CO₂ สูง
• ไข้สูง
• หัวใจเต้นผิดจังหวะ

การรักษา
1. หยุดยาที่กระตุ้น
2. ให้ออกซิเจน 100%
3. ให้ยา Dantrolene
4. รักษาภาวะแทรกซ้อน

สิ่งสำคัญที่สุด “ตรวจพบเร็ว ช่วยชีวิตได้”

ภาวะนี้พบได้บ่อยแค่ไหน
    Malignant Hyperthermia เป็นภาวะที่พบไม่บ่อย โดยประมาณ 1 ต่อ 10,000 – 150,000 การดมยาสลบ บางการศึกษาประเมินว่า ประมาณ 1 ต่อ 25,000 การดมยาสลบ
    อย่างไรก็ตาม คนที่มียีนไวต่อโรคนี้ อาจพบได้ประมาณ 1 ใน 2,000 – 3,000 คน แต่คนที่มียีนนี้จะเกิดอาการ เฉพาะเมื่อได้รับยากระตุ้น

สาเหตุของโรค
     ภาวะนี้เกิดจาก ความผิดปกติทางพันธุกรรม ยีนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ RYR1, CACNA1Sยีนเหล่านี้ควบคุมการทำงานของ แคลเซียม ในเซลล์กล้ามเนื้อ เมื่อได้รับการกระตุ้น จะทำให้ กล้ามเนื้อหดตัวต่อเนื่อง, การเผาผลาญพลังงานเพิ่มขึ้นมาก

ยาที่กระตุ้นภาวะนี้ ได้แก่

- ยาสลบชนิดสูดดม : Sevoflurane, Isoflurane, Desflurane
- ยาคลายกล้ามเนื้อ Succinylcholine
     ดังนั้นภาวะนี้จึงมักเกิด ระหว่างการดมยาสลบในห้องผ่าตัด อาการของ Malignant Hyperthermia  อาการมักเกิดระหว่างหรือหลังการผ่าตัด ไม่นาน

อาการเริ่มต้น
• คาร์บอนไดออกไซด์สูง
• หัวใจเต้นเร็ว
• กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง
• เหงื่อออกมาก
• ขากรรไกรแข็ง

    สิ่งสำคัญ คือ ไข้สูงมักไม่ใช่อาการแรก อาการรุนแรง หากไม่ได้รับการรักษา อาจเกิด ไข้สูงอย่างรวดเร็ว, กล้ามเนื้อสลาย, ปัสสาวะสีเข้ม, โพแทสเซียมสูง, ไตวาย, หัวใจเต้นผิดจังหวะ, หัวใจหยุดเต้น

การรักษา : หากแพทย์สงสัยภาวะ MH จะต้องรักษาทันที

แนวทางการรักษา ได้แก่
1. หยุดยาที่เป็นตัวกระตุ้น หยุดยาสลบที่เกี่ยวข้องทันที
2. ให้ออกซิเจน 100% ช่วยลดคาร์บอนไดออกไซด์และแก้ภาวะเลือดเป็นกรด
3. ให้ยา Dantrolene ยา Dantrolene เป็นยาที่สำคัญที่สุดในการรักษา ช่วยลดการเกร็งของกล้ามเนื้อและหยุดวงจรการเผาผลาญผิดปกติ
4. รักษาภาวะแทรกซ้อน เช่น ลดไข้, แก้โพแทสเซียมสูง, แก้ภาวะเลือดเป็นกรด, ล้างไต, รักษาหัวใจเต้นผิดจังหวะ

ตรวจยีนเพื่อดูความเสี่ยงได้หรือไม่
   ปัจจุบันสามารถตรวจพันธุกรรม เพื่อประเมินความเสี่ยงได้ การตรวจมักมองหาความผิดปกติของยีน RYR1, CACNA1S มักแนะนำในผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็น MH เคยเกิดภาวะสงสัย MH มาก่อน อย่างไรก็ตาม ผลตรวจยีนปกติ ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย 100%

เรื่องยา Dantrolene ในประเทศไทย
    ยา Dantrolene เป็นยาจำเพาะสำหรับรักษา Malignant Hyperthermia และอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ แนวทางสากลแนะนำว่า สถานพยาบาลที่ใช้ยาสลบชนิดสูดดมควรมี ยา Dantrolene

สิ่งสำคัญที่ประชาชนควรรู้
    แม้ Malignant Hyperthermia จะเป็นภาวะที่รุนแรง แต่พบไม่บ่อย สิ่งสำคัญคือ ตรวจพบอาการให้เร็ว หยุดยาที่กระตุ้นทันที ให้ยา Dantrolene อย่างรวดเร็ว รักษาภาวะแทรกซ้อนอย่างเหมาะสม เมื่อได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว โอกาสรอดชีวิตจะเพิ่มขึ้นอย่างมาก