ถุงน้ำรังไข่อันตรายไหม ต้องติดตามหรือผ่าตัดเมื่อไร
อัพเดทล่าสุด: 10 ก.ค. 2026
ถุงน้ำรังไข่อันตรายไหม ต้องติดตามหรือผ่าตัดเมื่อไร
คำว่า “ถุงน้ำรังไข่” เป็นคำที่ทำให้ผู้หญิงหลายคนกังวลทันทีเมื่อได้ยินจากผลอัลตราซาวด์
แต่ข่าวที่ต้องใส่ใจคือ ไม่ใช่ถุงน้ำทุกชนิดควรปล่อยไว้โดยไม่ติดตาม เพราะบางก้อนอาจเป็นถุงน้ำที่ไม่ยุบเอง บางก้อนมีเลือดออกภายใน บางก้อนเป็น endometrioma หรือช็อกโกแลตซีสต์ บางก้อนเป็น dermoid cyst และบางก้อนมีลักษณะซับซ้อนที่ต้องแยกจากเนื้องอกรังไข่หรือมะเร็งรังไข่ โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนหรือผู้ที่มีอาการผิดปกติร่วมด้วย
ดังนั้น คำถามที่สำคัญไม่ใช่เพียงว่า “มีถุงน้ำรังไข่หรือไม่” แต่ต้องถามต่อว่า “เป็นถุงน้ำชนิดไหน ขนาดเท่าไร ลักษณะใน ultrasound เป็นอย่างไร มีอาการหรือไม่ และผู้ป่วยอยู่ในวัยใด” เพราะคำตอบเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่า ควรติดตามเฉยๆ ให้ยา หรือพิจารณาผ่าตัด
ถุงน้ำรังไข่คืออะไร
ถุงน้ำรังไข่ หรือ "ovarian cyst" คือถุงที่มีของเหลวหรือสารกึ่งเหลวอยู่ภายใน เกิดขึ้นในหรือบนรังไข่ บางถุงเกิดตามธรรมชาติของรอบเดือน บางถุงเกิดจากโรคบางชนิด และบางก้อนอาจไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดา แต่เป็นก้อนรังไข่ชนิดหนึ่ง
ในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน รังไข่ทำหน้าที่สร้างไข่และสร้างฮอร์โมน ในแต่ละรอบเดือนจะมี follicle ที่โตขึ้นเพื่อเตรียมไข่ตก หาก follicle ไม่แตกหรือมีการสะสมของของเหลว อาจกลายเป็นถุงน้ำชนิด functional cyst ได้ ซึ่งมักไม่อันตรายและมักยุบเอง
แต่ถุงน้ำบางชนิดไม่ได้เกิดจากรอบเดือน เช่น endometrioma, dermoid cyst หรือ cystadenoma ซึ่งอาจต้องติดตามหรือรักษาตามลักษณะของก้อน
ACOG Practice Bulletin เรื่อง adnexal masses เน้นว่าการประเมินก้อนรังไข่หรือก้อนปีกมดลูกมีเป้าหมายสำคัญคือแยกก้อนที่ไม่ร้ายออกจากก้อนที่มีความเสี่ยงต่อมะเร็ง และพิจารณาว่าผู้ป่วยจำเป็นต้องผ่าตัดเร่งด่วน ผ่าตัดแบบวางแผน หรือติดตามอาการได้
ถุงน้ำรังไข่มีกี่ชนิดที่พบบ่อย
ถุงน้ำรังไข่มีหลายชนิด การรู้ชนิดช่วยให้เข้าใจว่าทำไมบางก้อนยุบเองได้ แต่บางก้อนต้องติดตามหรือผ่าตัด
1. Functional cyst
เป็นถุงน้ำที่เกี่ยวข้องกับรอบเดือน เช่น follicular cyst หรือ corpus luteum cyst มักพบในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน หลายรายไม่มีอาการและตรวจพบโดยบังเอิญ ถุงน้ำกลุ่มนี้มักมีโอกาสยุบเองภายในไม่กี่รอบเดือนหากไม่มีลักษณะน่าสงสัย
2. Hemorrhagic cyst
คือถุงน้ำที่มีเลือดออกภายใน มักเกิดจาก corpus luteum cyst ผู้ป่วยอาจปวดท้องน้อยข้างเดียวเฉียบพลันได้ บางรายหายเอง แต่ถ้ามีเลือดออกมาก ปวดมาก หรือสงสัยแตก อาจต้องเฝ้าระวังใกล้ชิดหรือรักษาเร่งด่วน
3. Endometrioma หรือช็อกโกแลตซีสต์
เป็นถุงน้ำที่สัมพันธ์กับ endometriosis หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ภายในมักมีเลือดเก่า ลักษณะคล้ายช็อกโกแลต อาจทำให้ปวดประจำเดือนมาก ปวดท้องน้อยเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีบุตรยากได้
4. Dermoid cyst
เป็นก้อนรังไข่ชนิดไม่ร้ายที่อาจมีไขมัน ผม ฟัน หรือเนื้อเยื่ออื่นอยู่ภายใน พบได้ในผู้หญิงอายุน้อยและวัยเจริญพันธุ์ แม้ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่หากก้อนใหญ่ขึ้นอาจเสี่ยงรังไข่บิดขั้ว จึงมักต้องพิจารณาติดตามหรือผ่าตัดตามขนาดและอาการ
5. Cystadenoma
เป็นถุงน้ำหรือก้อนที่เกิดจากเนื้อเยื่อของรังไข่ อาจมีขนาดโตได้ บางชนิดมีน้ำใส บางชนิดมีมูก และบางรายอาจต้องผ่าตัดเพราะก้อนโต กดเบียด หรือแยกจากก้อนชนิดอื่นไม่ได้ชัดเจน
6. ก้อนรังไข่ที่มีลักษณะซับซ้อน
หาก ultrasound พบผนังหนา มีหลายช่อง มีเนื้อแข็งปน มีปุ่มยื่นเข้าไปในถุงน้ำ หรือมีเลือดมาเลี้ยงมาก แพทย์จะประเมินความเสี่ยงละเอียดขึ้น เพราะอาจไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดา ACR O-RADS เป็นระบบที่ช่วยจัดกลุ่มความเสี่ยงของก้อนรังไข่จากลักษณะ ultrasound และให้แนวทางการติดตามหรือส่งต่อที่เหมาะสม
ถุงน้ำรังไข่มีอาการอย่างไร
ถุงน้ำรังไข่จำนวนมากไม่มีอาการ และตรวจพบโดยบังเอิญจาก ultrasound แต่ถ้ามีอาการ อาจพบได้ดังนี้
ถุงน้ำรังไข่อันตรายไหม
คำตอบคือ "ขึ้นกับชนิด ขนาด ลักษณะก้อน อายุ และอาการของผู้ป่วย"
ถุงน้ำขนาดเล็ก ลักษณะเรียบ เป็นน้ำใส ไม่มีผนังหนา ไม่มีเนื้อแข็งปน และเกิดในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน มักมีโอกาสเป็นถุงน้ำธรรมดาและอาจติดตามด้วย ultrasound ได้ตามแพทย์พิจารณา แต่ถุงน้ำที่อาจต้องระวังมากขึ้น ได้แก่
สัญญาณฉุกเฉิน ควรไปโรงพยาบาลทันที
ถุงน้ำรังไข่บางรายอาจเกิดภาวะฉุกเฉิน เช่น ถุงน้ำแตก เลือดออกในช่องท้อง หรือรังไข่บิดขั้ว ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการต่อไปนี้
แพทย์จะตรวจอะไรบ้างเมื่อพบถุงน้ำรังไข่
การตรวจขึ้นกับอายุ อาการ ประวัติการตั้งครรภ์ ความเสี่ยง และลักษณะก้อนจาก ultrasound
1. ซักประวัติและตรวจร่างกาย
แพทย์จะถามว่าอาการเริ่มเมื่อไร ปวดข้างไหน ปวดสัมพันธ์กับประจำเดือนหรือไม่ ประจำเดือนผิดปกติหรือไม่ มีอาการท้องอืด แน่นท้อง น้ำหนักลด ปัสสาวะบ่อย หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์หรือไม่ รวมถึงประวัติครอบครัวมะเร็งรังไข่และมะเร็งเต้านม
2. ตรวจการตั้งครรภ์
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ หากมีปวดท้องน้อยหรือเลือดออกผิดปกติ ควรพิจารณาตรวจการตั้งครรภ์ เพื่อแยกภาวะตั้งครรภ์นอกมดลูกหรือภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์
3. Ultrasound ทางช่องคลอดหรือทางหน้าท้อง
Ultrasound เป็นการตรวจหลักในการประเมินถุงน้ำรังไข่ เพราะช่วยดูขนาด รูปร่าง ผนังถุงน้ำ จำนวนช่อง เนื้อแข็งปน เลือดมาเลี้ยง และลักษณะอื่นที่ช่วยแยกถุงน้ำธรรมดาจากก้อนที่ต้องระวัง O-RADS US ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้การรายงานและการจัดระดับความเสี่ยงของก้อนรังไข่เป็นมาตรฐานมากขึ้น
4. ตรวจเลือด CA-125 และ tumor markers
CA-125 อาจใช้ประกอบการประเมินในบางราย โดยเฉพาะเมื่อสงสัยความเสี่ยงของมะเร็งรังไข่ หรือในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน แต่ CA-125 ไม่ใช่การตรวจที่แปลผลเดี่ยวๆ ได้เสมอไป เพราะอาจสูงจาก endometriosis, การอักเสบ, เนื้องอกมดลูก หรือภาวะอื่นที่ไม่ใช่มะเร็งได้
NICE แนะนำให้ประเมินผู้หญิงที่มีอาการสงสัยมะเร็งรังไข่ด้วย CA-125 และ ultrasound ตามลำดับ และหาก ultrasound สงสัยมะเร็งรังไข่ ควรส่งต่อเข้าสู่ระบบมะเร็งนรีเวช
5. MRI
MRI ไม่จำเป็นในทุกคน แต่มีประโยชน์หาก ultrasound ยังไม่ชัดเจน ก้อนมีลักษณะซับซ้อน ต้องแยกชนิดของก้อน หรือใช้วางแผนก่อนผ่าตัด ACR O-RADS MRI เป็นระบบที่ช่วยประเมินความเสี่ยงของก้อนปีกมดลูกจาก MRI เพื่อช่วยวางแผนการรักษาให้เหมาะสม
ต้องติดตามเมื่อไร
ถุงน้ำรังไข่บางชนิดอาจติดตามด้วย ultrasound โดยไม่ต้องผ่าตัดทันที โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยมีประจำเดือนที่ก้อนมีลักษณะเป็น simple cyst หรือ functional cyst ขนาดไม่ใหญ่ และไม่มีอาการน่ากังวล
แพทย์อาจนัด ultrasound ซ้ำภายในระยะเวลาที่เหมาะสม เช่น หลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน ขึ้นกับขนาดและลักษณะก้อน เพื่อดูว่าก้อนยุบลง คงที่ หรือโตขึ้น
SRU Consensus ระบุว่า simple adnexal cysts จำนวนมาก โดยเฉพาะถุงน้ำที่มีลักษณะเรียบและไม่มีลักษณะน่าสงสัย สามารถติดตามตามเกณฑ์ขนาดและสถานะก่อนหรือหลังหมดประจำเดือนได้ โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกกรณี กรณีที่มักต้องติดตาม เช่น
ต้องผ่าตัดเมื่อไร
ไม่ใช่ถุงน้ำรังไข่ทุกก้อนต้องผ่าตัด แต่ควรพิจารณาผ่าตัดหากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
1. ก้อนมีลักษณะน่าสงสัย
เช่น มีเนื้อแข็งปน ผนังหนา ปุ่มยื่น มีหลายช่องซับซ้อน มีเลือดมาเลี้ยงมาก หรือมีน้ำในช่องท้องร่วมด้วย ก้อนเหล่านี้ควรได้รับการประเมินอย่างเป็นระบบ และบางรายควรส่งต่อสูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านมะเร็งนรีเวช
2. ก้อนใหญ่หรือโตขึ้นเรื่อยๆ
ถุงน้ำที่ใหญ่ขึ้นอาจกดเบียดอวัยวะ เสี่ยงบิดขั้ว หรือแยกชนิดได้ยากขึ้น ขนาดที่ต้องผ่าตัดไม่มีตัวเลขเดียวใช้กับทุกคน แต่ก้อนที่ใหญ่หรือโตต่อเนื่องควรประเมินจริงจัง
AAFP review ปี 2023 ระบุว่าก้อนปีกมดลูกที่มากกว่า 10 ซม. มีส่วนประกอบแข็ง หรือมีเลือดมาเลี้ยงสูงใน Doppler ultrasound เป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าและควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม
3. ปวดมากหรือมีภาวะแทรกซ้อน
หากมีถุงน้ำแตก เลือดออกมาก รังไข่บิดขั้ว หรือปวดเฉียบพลันรุนแรง อาจต้องผ่าตัดฉุกเฉินหรือดูแลเร่งด่วน
4. ถุงน้ำไม่ยุบหลังติดตาม
functional cyst หลายรายควรยุบเอง หากติดตามแล้วก้อนไม่ยุบ โตขึ้น หรือเปลี่ยนลักษณะ แพทย์อาจพิจารณาการรักษาเพิ่มเติม
5. เป็น endometrioma หรือ dermoid cyst ที่มีอาการหรือขนาดเหมาะสม
ถ้า endometrioma ทำให้ปวดมาก มีบุตรยาก หรือโตขึ้น อาจต้องพิจารณาการรักษาเฉพาะทาง ส่วน dermoid cyst บางรายอาจพิจารณาผ่าตัดเพราะไม่ค่อยยุบเองและอาจเสี่ยงบิดขั้วเมื่อก้อนโต
6. พบในวัยหมดประจำเดือนและมีลักษณะต้องระวัง
ในวัยหมดประจำเดือน ความเสี่ยงของก้อนรังไข่ที่ไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดาจะสูงขึ้นกว่าวัยเจริญพันธุ์ ดังนั้นการประเมินจะระมัดระวังมากขึ้น อาจต้องใช้ ultrasound, CA-125, risk assessment และการส่งต่อที่เหมาะสม
ผ่าตัดถุงน้ำรังไข่มีวิธีใดบ้าง
วิธีผ่าตัดขึ้นกับชนิดของก้อน ขนาด ตำแหน่ง อายุ ความต้องการมีบุตร และความเสี่ยงของมะเร็ง
1. Cystectomy
คือการผ่าตัดเอาเฉพาะถุงน้ำหรือก้อนออก โดยพยายามเก็บเนื้อรังไข่ไว้ เหมาะในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่ต้องการรักษาการทำงานของรังไข่และภาวะเจริญพันธุ์ หากลักษณะก้อนเหมาะสม
2. Oophorectomy
คือการผ่าตัดเอารังไข่ออกข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง ขึ้นกับโรคและความจำเป็น มักพิจารณาในบางกรณี เช่น ก้อนมีลักษณะเสี่ยง สูงอายุ ก้อนไม่สามารถเลาะออกจากรังไข่ได้ปลอดภัย หรือสงสัยมะเร็ง
3. Laparoscopic surgery
การผ่าตัดผ่านกล้องมักใช้ในก้อนที่ประเมินแล้วมีความเสี่ยงต่ำและเหมาะสม ข้อดีคือแผลเล็ก เจ็บน้อยกว่าในหลายราย และฟื้นตัวเร็วขึ้น แต่หากสงสัยมะเร็งหรือก้อนใหญ่มาก แพทย์อาจเลือกวิธีที่ปลอดภัยกว่า
4. Open surgery
ใช้ในบางกรณี เช่น ก้อนใหญ่มาก มีพังผืดมาก มีภาวะแทรกซ้อน หรือสงสัยมะเร็ง ซึ่งต้องวางแผนการผ่าตัดเพื่อป้องกันการแตกของก้อนและเพื่อจัดการโรคให้ครบถ้วน
ถุงน้ำรังไข่กับการมีบุตร
ถุงน้ำบางชนิดไม่กระทบการมีบุตร แต่บางชนิด เช่น endometrioma อาจสัมพันธ์กับ endometriosis และภาวะมีบุตรยากได้ การตัดสินใจผ่าตัดในผู้ที่ยังต้องการมีบุตรต้องรอบคอบ เพราะการผ่าตัดรังไข่อาจมีผลต่อ ovarian reserve หรือปริมาณไข่สำรองในบางราย
ดังนั้น หากยังวางแผนมีบุตร ควรแจ้งแพทย์ตั้งแต่ต้น เพื่อเลือกแนวทางที่เหมาะกับเป้าหมายในอนาคต
ถุงน้ำรังไข่หลังหมดประจำเดือน ต้องระวังมากขึ้นหรือไม่
โดยทั่วไปต้องระวังมากขึ้นกว่าวัยมีประจำเดือน เพราะ functional cyst จากรอบเดือนควรไม่เกิดบ่อยเหมือนเดิม และความเสี่ยงของก้อนรังไข่ชนิดร้ายเพิ่มขึ้นตามอายุ
แต่ไม่ได้แปลว่าถุงน้ำทุกก้อนหลังหมดประจำเดือนเป็นมะเร็ง ถ้าก้อนเป็น simple cyst ขนาดเล็ก ลักษณะเรียบ และไม่มีอาการ แพทย์อาจพิจารณาติดตามได้ตามเกณฑ์ อย่างไรก็ตาม ควรประเมินร่วมกับ ultrasound อย่างละเอียด CA-125 และความเสี่ยงอื่นตามความเหมาะสม
ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อรู้ว่ามีถุงน้ำรังไข่
หากแพทย์วางแผนติดตาม ไม่ได้ผ่าตัดทันที ผู้ป่วยควรดูแลตัวเองดังนี้
1. ถุงน้ำรังไข่เป็นมะเร็งไหม
ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยมีประจำเดือนและถุงน้ำลักษณะเรียบ แต่ก้อนที่มีลักษณะซับซ้อน โตเร็ว มีเนื้อแข็งปน หรือพบหลังหมดประจำเดือน ควรตรวจประเมินละเอียดขึ้น
2. ถุงน้ำรังไข่หายเองได้ไหม
ถุงน้ำชนิด functional cyst หลายรายสามารถยุบเองได้ภายในไม่กี่รอบเดือน แต่ถุงน้ำบางชนิด เช่น dermoid cyst หรือ endometrioma มักไม่หายเองแบบ functional cyst และอาจต้องติดตามหรือรักษา
3. ถุงน้ำรังไข่ขนาดเท่าไรต้องผ่าตัด
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน ต้องดูขนาด ลักษณะ ultrasound อาการ อายุ และความเสี่ยง หากก้อนใหญ่ โตขึ้น มีลักษณะซับซ้อน หรือทำให้ปวดมาก แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัด
4. CA-125 สูง แปลว่าเป็นมะเร็งรังไข่ไหม
ไม่เสมอไป CA-125 อาจสูงจาก endometriosis, การอักเสบ, เนื้องอกมดลูก หรือภาวะอื่นได้ ต้องแปลผลร่วมกับอายุ อาการ ultrasound และความเสี่ยงโดยรวม
5. ถุงน้ำรังไข่แตกอันตรายไหม
บางรายปวดแล้วดีขึ้นได้เอง แต่ถ้าแตกแล้วมีเลือดออกมาก ผู้ป่วยอาจปวดรุนแรง หน้ามืด เป็นลม หรือชีพจรเร็ว ต้องไปโรงพยาบาลทันที
6. รังไข่บิดขั้วมีอาการอย่างไร
มักปวดท้องน้อยข้างเดียวเฉียบพลันรุนแรง อาจมีคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบรักษาเพื่อป้องกันรังไข่เสียหาย
7. ผ่าตัดถุงน้ำรังไข่แล้วต้องตัดรังไข่ออกไหม
ไม่จำเป็นทุกคน หากก้อนเหมาะสม แพทย์อาจผ่าตัดเอาเฉพาะถุงน้ำออกและเก็บรังไข่ไว้ แต่ถ้าก้อนเสียหายมาก ก้อนมีลักษณะเสี่ยง หรือผู้ป่วยอยู่ในวัยที่เหมาะสม อาจต้องพิจารณาตัดรังไข่ตามข้อบ่งชี้
ถุงน้ำรังไข่เป็นภาวะที่พบได้บ่อย และส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง โดยเฉพาะถุงน้ำที่เกิดตามรอบเดือนในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ หลายรายสามารถติดตามด้วย ultrasound และอาจยุบเองได้
แต่ถุงน้ำบางชนิดควรได้รับการติดตามหรือรักษา เช่น ถุงน้ำขนาดใหญ่ โตเร็ว มีลักษณะซับซ้อน ปวดมาก ไม่ยุบหลังติดตาม หรือพบในวัยหมดประจำเดือน โดยเฉพาะหากมีเนื้อแข็งปน ผนังหนา ปุ่มยื่น มีน้ำในช่องท้อง หรือค่าเลือดผิดปกติร่วมด้วย
หากมีอาการปวดท้องน้อยเฉียบพลันรุนแรง ปวดข้างเดียวมาก คลื่นไส้อาเจียน หน้ามืด เป็นลม หรือสงสัยตั้งครรภ์ร่วมกับปวดท้อง ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นถุงน้ำแตก รังไข่บิดขั้ว หรือภาวะฉุกเฉินอื่น
การดูแลถุงน้ำรังไข่ที่ดีที่สุดคือ ไม่ตกใจเกินไป แต่ก็ไม่ปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีแผนตรวจให้ชัด ติดตามให้ครบ และรักษาเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม
สอบถามข้อมูลและนัดหมาย
โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์ Move Better : Live Better
โทร. 02-111-3703
เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ
1. American College of Obstetricians and Gynecologists.Evaluation and Management of Adnexal Masses. Practice Bulletin.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Ovarian Cysts. Patient FAQ.
3. Andreotti RF, et al. O-RADS US Risk Stratification and Management System: A Consensus Guideline from the ACR Ovarian-Adnexal Reporting and Data System Committee. Radiology. 2020.
4. Strachowski LM, et al. O-RADS US v2022: An Update from the American College of Radiology’s Ovarian-Adnexal Reporting and Data System Ultrasound Committee. Radiology. 2023.
5. Levine D, et al. Simple Adnexal Cysts: SRU Consensus Conference Update on Follow-up and Reporting. Radiology.2019.
6. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists.Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. Green-top Guideline No. 62.
7. National Institute for Health and Care Excellence. **Ovarian cancer: recognition and initial management / suspected cancer referral guidance.
8. Wheeler V, et al. Adnexal Masses: Diagnosis and Management.American Family Physician.2023.
คำว่า “ถุงน้ำรังไข่” เป็นคำที่ทำให้ผู้หญิงหลายคนกังวลทันทีเมื่อได้ยินจากผลอัลตราซาวด์
- บางคนตรวจเจอโดยบังเอิญจากการตรวจสุขภาพ
- บางคนมาด้วยอาการปวดท้องน้อยข้างเดียว
- บางคนประจำเดือนผิดปกติ
- บางคนกลัวว่าถุงน้ำจะโตขึ้น แตก บิดขั้ว หรือกลายเป็นมะเร็ง
แต่ข่าวที่ต้องใส่ใจคือ ไม่ใช่ถุงน้ำทุกชนิดควรปล่อยไว้โดยไม่ติดตาม เพราะบางก้อนอาจเป็นถุงน้ำที่ไม่ยุบเอง บางก้อนมีเลือดออกภายใน บางก้อนเป็น endometrioma หรือช็อกโกแลตซีสต์ บางก้อนเป็น dermoid cyst และบางก้อนมีลักษณะซับซ้อนที่ต้องแยกจากเนื้องอกรังไข่หรือมะเร็งรังไข่ โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนหรือผู้ที่มีอาการผิดปกติร่วมด้วย
ดังนั้น คำถามที่สำคัญไม่ใช่เพียงว่า “มีถุงน้ำรังไข่หรือไม่” แต่ต้องถามต่อว่า “เป็นถุงน้ำชนิดไหน ขนาดเท่าไร ลักษณะใน ultrasound เป็นอย่างไร มีอาการหรือไม่ และผู้ป่วยอยู่ในวัยใด” เพราะคำตอบเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่า ควรติดตามเฉยๆ ให้ยา หรือพิจารณาผ่าตัด
ถุงน้ำรังไข่คืออะไร
ถุงน้ำรังไข่ หรือ "ovarian cyst" คือถุงที่มีของเหลวหรือสารกึ่งเหลวอยู่ภายใน เกิดขึ้นในหรือบนรังไข่ บางถุงเกิดตามธรรมชาติของรอบเดือน บางถุงเกิดจากโรคบางชนิด และบางก้อนอาจไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดา แต่เป็นก้อนรังไข่ชนิดหนึ่ง
ในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน รังไข่ทำหน้าที่สร้างไข่และสร้างฮอร์โมน ในแต่ละรอบเดือนจะมี follicle ที่โตขึ้นเพื่อเตรียมไข่ตก หาก follicle ไม่แตกหรือมีการสะสมของของเหลว อาจกลายเป็นถุงน้ำชนิด functional cyst ได้ ซึ่งมักไม่อันตรายและมักยุบเอง
แต่ถุงน้ำบางชนิดไม่ได้เกิดจากรอบเดือน เช่น endometrioma, dermoid cyst หรือ cystadenoma ซึ่งอาจต้องติดตามหรือรักษาตามลักษณะของก้อน
ACOG Practice Bulletin เรื่อง adnexal masses เน้นว่าการประเมินก้อนรังไข่หรือก้อนปีกมดลูกมีเป้าหมายสำคัญคือแยกก้อนที่ไม่ร้ายออกจากก้อนที่มีความเสี่ยงต่อมะเร็ง และพิจารณาว่าผู้ป่วยจำเป็นต้องผ่าตัดเร่งด่วน ผ่าตัดแบบวางแผน หรือติดตามอาการได้
ถุงน้ำรังไข่มีกี่ชนิดที่พบบ่อย
ถุงน้ำรังไข่มีหลายชนิด การรู้ชนิดช่วยให้เข้าใจว่าทำไมบางก้อนยุบเองได้ แต่บางก้อนต้องติดตามหรือผ่าตัด
1. Functional cyst
เป็นถุงน้ำที่เกี่ยวข้องกับรอบเดือน เช่น follicular cyst หรือ corpus luteum cyst มักพบในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน หลายรายไม่มีอาการและตรวจพบโดยบังเอิญ ถุงน้ำกลุ่มนี้มักมีโอกาสยุบเองภายในไม่กี่รอบเดือนหากไม่มีลักษณะน่าสงสัย
2. Hemorrhagic cyst
คือถุงน้ำที่มีเลือดออกภายใน มักเกิดจาก corpus luteum cyst ผู้ป่วยอาจปวดท้องน้อยข้างเดียวเฉียบพลันได้ บางรายหายเอง แต่ถ้ามีเลือดออกมาก ปวดมาก หรือสงสัยแตก อาจต้องเฝ้าระวังใกล้ชิดหรือรักษาเร่งด่วน
3. Endometrioma หรือช็อกโกแลตซีสต์
เป็นถุงน้ำที่สัมพันธ์กับ endometriosis หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ภายในมักมีเลือดเก่า ลักษณะคล้ายช็อกโกแลต อาจทำให้ปวดประจำเดือนมาก ปวดท้องน้อยเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีบุตรยากได้
4. Dermoid cyst
เป็นก้อนรังไข่ชนิดไม่ร้ายที่อาจมีไขมัน ผม ฟัน หรือเนื้อเยื่ออื่นอยู่ภายใน พบได้ในผู้หญิงอายุน้อยและวัยเจริญพันธุ์ แม้ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่หากก้อนใหญ่ขึ้นอาจเสี่ยงรังไข่บิดขั้ว จึงมักต้องพิจารณาติดตามหรือผ่าตัดตามขนาดและอาการ
5. Cystadenoma
เป็นถุงน้ำหรือก้อนที่เกิดจากเนื้อเยื่อของรังไข่ อาจมีขนาดโตได้ บางชนิดมีน้ำใส บางชนิดมีมูก และบางรายอาจต้องผ่าตัดเพราะก้อนโต กดเบียด หรือแยกจากก้อนชนิดอื่นไม่ได้ชัดเจน
6. ก้อนรังไข่ที่มีลักษณะซับซ้อน
หาก ultrasound พบผนังหนา มีหลายช่อง มีเนื้อแข็งปน มีปุ่มยื่นเข้าไปในถุงน้ำ หรือมีเลือดมาเลี้ยงมาก แพทย์จะประเมินความเสี่ยงละเอียดขึ้น เพราะอาจไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดา ACR O-RADS เป็นระบบที่ช่วยจัดกลุ่มความเสี่ยงของก้อนรังไข่จากลักษณะ ultrasound และให้แนวทางการติดตามหรือส่งต่อที่เหมาะสม
ถุงน้ำรังไข่มีอาการอย่างไร
ถุงน้ำรังไข่จำนวนมากไม่มีอาการ และตรวจพบโดยบังเอิญจาก ultrasound แต่ถ้ามีอาการ อาจพบได้ดังนี้
- * ปวดท้องน้อยข้างเดียว
- * ปวดหน่วง ๆ ในอุ้งเชิงกราน
- * ท้องอืด แน่นท้อง หรือรู้สึกท้องโต
- * ปวดขณะมีเพศสัมพันธ์
- * ปวดประจำเดือนมากขึ้น
- * ประจำเดือนผิดปกติในบางราย
- * ปัสสาวะบ่อย หากก้อนกดกระเพาะปัสสาวะ
- * ถ่ายลำบาก หากก้อนกดลำไส้
- * ปวดเฉียบพลัน หากถุงน้ำแตกหรือรังไข่บิดขั้ว
ถุงน้ำรังไข่อันตรายไหม
คำตอบคือ "ขึ้นกับชนิด ขนาด ลักษณะก้อน อายุ และอาการของผู้ป่วย"
ถุงน้ำขนาดเล็ก ลักษณะเรียบ เป็นน้ำใส ไม่มีผนังหนา ไม่มีเนื้อแข็งปน และเกิดในผู้หญิงวัยมีประจำเดือน มักมีโอกาสเป็นถุงน้ำธรรมดาและอาจติดตามด้วย ultrasound ได้ตามแพทย์พิจารณา แต่ถุงน้ำที่อาจต้องระวังมากขึ้น ได้แก่
- ถุงน้ำขนาดใหญ่
- ถุงน้ำโตเร็ว
- ถุงน้ำที่มีลักษณะซับซ้อน
- มีเนื้อแข็งปนในก้อน
- มีปุ่มยื่นหรือ papillary projection
- มีผนังกั้นหนาหรือหลายช่อง
- มีน้ำในช่องท้องร่วมด้วย
- พบในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน
- มีอาการปวดมากหรือปวดเฉียบพลัน
- มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านม
- ค่า tumor marker ผิดปกติร่วมกับลักษณะก้อนที่น่าสงสัย
สัญญาณฉุกเฉิน ควรไปโรงพยาบาลทันที
ถุงน้ำรังไข่บางรายอาจเกิดภาวะฉุกเฉิน เช่น ถุงน้ำแตก เลือดออกในช่องท้อง หรือรังไข่บิดขั้ว ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการต่อไปนี้
- ปวดท้องน้อยเฉียบพลันรุนแรง
- ปวดข้างเดียวมากผิดปกติ
- คลื่นไส้อาเจียนมากร่วมกับปวดท้องน้อย
- หน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หรือซีด
- ปวดท้องร่วมกับมีไข้
- ท้องแข็ง กดเจ็บมาก
- สงสัยตั้งครรภ์หรือประจำเดือนขาดร่วมกับปวดท้องหรือเลือดออก
- ปวดมากจนเดินไม่ได้หรือขยับตัวลำบาก
แพทย์จะตรวจอะไรบ้างเมื่อพบถุงน้ำรังไข่
การตรวจขึ้นกับอายุ อาการ ประวัติการตั้งครรภ์ ความเสี่ยง และลักษณะก้อนจาก ultrasound
1. ซักประวัติและตรวจร่างกาย
แพทย์จะถามว่าอาการเริ่มเมื่อไร ปวดข้างไหน ปวดสัมพันธ์กับประจำเดือนหรือไม่ ประจำเดือนผิดปกติหรือไม่ มีอาการท้องอืด แน่นท้อง น้ำหนักลด ปัสสาวะบ่อย หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์หรือไม่ รวมถึงประวัติครอบครัวมะเร็งรังไข่และมะเร็งเต้านม
2. ตรวจการตั้งครรภ์
ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ หากมีปวดท้องน้อยหรือเลือดออกผิดปกติ ควรพิจารณาตรวจการตั้งครรภ์ เพื่อแยกภาวะตั้งครรภ์นอกมดลูกหรือภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์
3. Ultrasound ทางช่องคลอดหรือทางหน้าท้อง
Ultrasound เป็นการตรวจหลักในการประเมินถุงน้ำรังไข่ เพราะช่วยดูขนาด รูปร่าง ผนังถุงน้ำ จำนวนช่อง เนื้อแข็งปน เลือดมาเลี้ยง และลักษณะอื่นที่ช่วยแยกถุงน้ำธรรมดาจากก้อนที่ต้องระวัง O-RADS US ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้การรายงานและการจัดระดับความเสี่ยงของก้อนรังไข่เป็นมาตรฐานมากขึ้น
4. ตรวจเลือด CA-125 และ tumor markers
CA-125 อาจใช้ประกอบการประเมินในบางราย โดยเฉพาะเมื่อสงสัยความเสี่ยงของมะเร็งรังไข่ หรือในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน แต่ CA-125 ไม่ใช่การตรวจที่แปลผลเดี่ยวๆ ได้เสมอไป เพราะอาจสูงจาก endometriosis, การอักเสบ, เนื้องอกมดลูก หรือภาวะอื่นที่ไม่ใช่มะเร็งได้
NICE แนะนำให้ประเมินผู้หญิงที่มีอาการสงสัยมะเร็งรังไข่ด้วย CA-125 และ ultrasound ตามลำดับ และหาก ultrasound สงสัยมะเร็งรังไข่ ควรส่งต่อเข้าสู่ระบบมะเร็งนรีเวช
5. MRI
MRI ไม่จำเป็นในทุกคน แต่มีประโยชน์หาก ultrasound ยังไม่ชัดเจน ก้อนมีลักษณะซับซ้อน ต้องแยกชนิดของก้อน หรือใช้วางแผนก่อนผ่าตัด ACR O-RADS MRI เป็นระบบที่ช่วยประเมินความเสี่ยงของก้อนปีกมดลูกจาก MRI เพื่อช่วยวางแผนการรักษาให้เหมาะสม
ต้องติดตามเมื่อไร
ถุงน้ำรังไข่บางชนิดอาจติดตามด้วย ultrasound โดยไม่ต้องผ่าตัดทันที โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยมีประจำเดือนที่ก้อนมีลักษณะเป็น simple cyst หรือ functional cyst ขนาดไม่ใหญ่ และไม่มีอาการน่ากังวล
แพทย์อาจนัด ultrasound ซ้ำภายในระยะเวลาที่เหมาะสม เช่น หลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน ขึ้นกับขนาดและลักษณะก้อน เพื่อดูว่าก้อนยุบลง คงที่ หรือโตขึ้น
SRU Consensus ระบุว่า simple adnexal cysts จำนวนมาก โดยเฉพาะถุงน้ำที่มีลักษณะเรียบและไม่มีลักษณะน่าสงสัย สามารถติดตามตามเกณฑ์ขนาดและสถานะก่อนหรือหลังหมดประจำเดือนได้ โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกกรณี กรณีที่มักต้องติดตาม เช่น
- ถุงน้ำขนาดเล็กและลักษณะเรียบ
- functional cyst ที่คาดว่ายุบเอง
- hemorrhagic cyst ที่อาการไม่รุนแรงและสัญญาณชีพปกติ
- endometrioma ขนาดเล็กที่อาการไม่มาก
- dermoid cyst ขนาดเล็กที่ไม่มีอาการ
- ก้อนที่ลักษณะไม่รุนแรงแต่ต้องดูแนวโน้มว่าโตขึ้นหรือไม่
ต้องผ่าตัดเมื่อไร
ไม่ใช่ถุงน้ำรังไข่ทุกก้อนต้องผ่าตัด แต่ควรพิจารณาผ่าตัดหากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
1. ก้อนมีลักษณะน่าสงสัย
เช่น มีเนื้อแข็งปน ผนังหนา ปุ่มยื่น มีหลายช่องซับซ้อน มีเลือดมาเลี้ยงมาก หรือมีน้ำในช่องท้องร่วมด้วย ก้อนเหล่านี้ควรได้รับการประเมินอย่างเป็นระบบ และบางรายควรส่งต่อสูตินรีแพทย์เฉพาะทางด้านมะเร็งนรีเวช
2. ก้อนใหญ่หรือโตขึ้นเรื่อยๆ
ถุงน้ำที่ใหญ่ขึ้นอาจกดเบียดอวัยวะ เสี่ยงบิดขั้ว หรือแยกชนิดได้ยากขึ้น ขนาดที่ต้องผ่าตัดไม่มีตัวเลขเดียวใช้กับทุกคน แต่ก้อนที่ใหญ่หรือโตต่อเนื่องควรประเมินจริงจัง
AAFP review ปี 2023 ระบุว่าก้อนปีกมดลูกที่มากกว่า 10 ซม. มีส่วนประกอบแข็ง หรือมีเลือดมาเลี้ยงสูงใน Doppler ultrasound เป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าและควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม
3. ปวดมากหรือมีภาวะแทรกซ้อน
หากมีถุงน้ำแตก เลือดออกมาก รังไข่บิดขั้ว หรือปวดเฉียบพลันรุนแรง อาจต้องผ่าตัดฉุกเฉินหรือดูแลเร่งด่วน
4. ถุงน้ำไม่ยุบหลังติดตาม
functional cyst หลายรายควรยุบเอง หากติดตามแล้วก้อนไม่ยุบ โตขึ้น หรือเปลี่ยนลักษณะ แพทย์อาจพิจารณาการรักษาเพิ่มเติม
5. เป็น endometrioma หรือ dermoid cyst ที่มีอาการหรือขนาดเหมาะสม
ถ้า endometrioma ทำให้ปวดมาก มีบุตรยาก หรือโตขึ้น อาจต้องพิจารณาการรักษาเฉพาะทาง ส่วน dermoid cyst บางรายอาจพิจารณาผ่าตัดเพราะไม่ค่อยยุบเองและอาจเสี่ยงบิดขั้วเมื่อก้อนโต
6. พบในวัยหมดประจำเดือนและมีลักษณะต้องระวัง
ในวัยหมดประจำเดือน ความเสี่ยงของก้อนรังไข่ที่ไม่ใช่ถุงน้ำธรรมดาจะสูงขึ้นกว่าวัยเจริญพันธุ์ ดังนั้นการประเมินจะระมัดระวังมากขึ้น อาจต้องใช้ ultrasound, CA-125, risk assessment และการส่งต่อที่เหมาะสม
ผ่าตัดถุงน้ำรังไข่มีวิธีใดบ้าง
วิธีผ่าตัดขึ้นกับชนิดของก้อน ขนาด ตำแหน่ง อายุ ความต้องการมีบุตร และความเสี่ยงของมะเร็ง
1. Cystectomy
คือการผ่าตัดเอาเฉพาะถุงน้ำหรือก้อนออก โดยพยายามเก็บเนื้อรังไข่ไว้ เหมาะในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่ต้องการรักษาการทำงานของรังไข่และภาวะเจริญพันธุ์ หากลักษณะก้อนเหมาะสม
2. Oophorectomy
คือการผ่าตัดเอารังไข่ออกข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง ขึ้นกับโรคและความจำเป็น มักพิจารณาในบางกรณี เช่น ก้อนมีลักษณะเสี่ยง สูงอายุ ก้อนไม่สามารถเลาะออกจากรังไข่ได้ปลอดภัย หรือสงสัยมะเร็ง
3. Laparoscopic surgery
การผ่าตัดผ่านกล้องมักใช้ในก้อนที่ประเมินแล้วมีความเสี่ยงต่ำและเหมาะสม ข้อดีคือแผลเล็ก เจ็บน้อยกว่าในหลายราย และฟื้นตัวเร็วขึ้น แต่หากสงสัยมะเร็งหรือก้อนใหญ่มาก แพทย์อาจเลือกวิธีที่ปลอดภัยกว่า
4. Open surgery
ใช้ในบางกรณี เช่น ก้อนใหญ่มาก มีพังผืดมาก มีภาวะแทรกซ้อน หรือสงสัยมะเร็ง ซึ่งต้องวางแผนการผ่าตัดเพื่อป้องกันการแตกของก้อนและเพื่อจัดการโรคให้ครบถ้วน
ถุงน้ำรังไข่กับการมีบุตร
ถุงน้ำบางชนิดไม่กระทบการมีบุตร แต่บางชนิด เช่น endometrioma อาจสัมพันธ์กับ endometriosis และภาวะมีบุตรยากได้ การตัดสินใจผ่าตัดในผู้ที่ยังต้องการมีบุตรต้องรอบคอบ เพราะการผ่าตัดรังไข่อาจมีผลต่อ ovarian reserve หรือปริมาณไข่สำรองในบางราย
ดังนั้น หากยังวางแผนมีบุตร ควรแจ้งแพทย์ตั้งแต่ต้น เพื่อเลือกแนวทางที่เหมาะกับเป้าหมายในอนาคต
ถุงน้ำรังไข่หลังหมดประจำเดือน ต้องระวังมากขึ้นหรือไม่
โดยทั่วไปต้องระวังมากขึ้นกว่าวัยมีประจำเดือน เพราะ functional cyst จากรอบเดือนควรไม่เกิดบ่อยเหมือนเดิม และความเสี่ยงของก้อนรังไข่ชนิดร้ายเพิ่มขึ้นตามอายุ
แต่ไม่ได้แปลว่าถุงน้ำทุกก้อนหลังหมดประจำเดือนเป็นมะเร็ง ถ้าก้อนเป็น simple cyst ขนาดเล็ก ลักษณะเรียบ และไม่มีอาการ แพทย์อาจพิจารณาติดตามได้ตามเกณฑ์ อย่างไรก็ตาม ควรประเมินร่วมกับ ultrasound อย่างละเอียด CA-125 และความเสี่ยงอื่นตามความเหมาะสม
ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อรู้ว่ามีถุงน้ำรังไข่
หากแพทย์วางแผนติดตาม ไม่ได้ผ่าตัดทันที ผู้ป่วยควรดูแลตัวเองดังนี้
- มาตรวจตามนัด ultrasound
- สังเกตอาการปวดท้องน้อย
- หากปวดเฉียบพลันรุนแรง ให้ไปโรงพยาบาลทันที
- จดรอบเดือนและอาการผิดปกติ
- แจ้งแพทย์หากมีประจำเดือนผิดปกติ เลือดออกกะปริดกะปรอย หรือปวดมากขึ้น
- ไม่ซื้อฮอร์โมนหรือยาสมุนไพรรับประทานเอง
- แจ้งแพทย์หากวางแผนตั้งครรภ์
- ตรวจติดตามตามแผน ไม่ควรหายไปจากการติดตามหากก้อนยังอยู่
1. ถุงน้ำรังไข่เป็นมะเร็งไหม
ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยมีประจำเดือนและถุงน้ำลักษณะเรียบ แต่ก้อนที่มีลักษณะซับซ้อน โตเร็ว มีเนื้อแข็งปน หรือพบหลังหมดประจำเดือน ควรตรวจประเมินละเอียดขึ้น
2. ถุงน้ำรังไข่หายเองได้ไหม
ถุงน้ำชนิด functional cyst หลายรายสามารถยุบเองได้ภายในไม่กี่รอบเดือน แต่ถุงน้ำบางชนิด เช่น dermoid cyst หรือ endometrioma มักไม่หายเองแบบ functional cyst และอาจต้องติดตามหรือรักษา
3. ถุงน้ำรังไข่ขนาดเท่าไรต้องผ่าตัด
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน ต้องดูขนาด ลักษณะ ultrasound อาการ อายุ และความเสี่ยง หากก้อนใหญ่ โตขึ้น มีลักษณะซับซ้อน หรือทำให้ปวดมาก แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัด
4. CA-125 สูง แปลว่าเป็นมะเร็งรังไข่ไหม
ไม่เสมอไป CA-125 อาจสูงจาก endometriosis, การอักเสบ, เนื้องอกมดลูก หรือภาวะอื่นได้ ต้องแปลผลร่วมกับอายุ อาการ ultrasound และความเสี่ยงโดยรวม
5. ถุงน้ำรังไข่แตกอันตรายไหม
บางรายปวดแล้วดีขึ้นได้เอง แต่ถ้าแตกแล้วมีเลือดออกมาก ผู้ป่วยอาจปวดรุนแรง หน้ามืด เป็นลม หรือชีพจรเร็ว ต้องไปโรงพยาบาลทันที
6. รังไข่บิดขั้วมีอาการอย่างไร
มักปวดท้องน้อยข้างเดียวเฉียบพลันรุนแรง อาจมีคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบรักษาเพื่อป้องกันรังไข่เสียหาย
7. ผ่าตัดถุงน้ำรังไข่แล้วต้องตัดรังไข่ออกไหม
ไม่จำเป็นทุกคน หากก้อนเหมาะสม แพทย์อาจผ่าตัดเอาเฉพาะถุงน้ำออกและเก็บรังไข่ไว้ แต่ถ้าก้อนเสียหายมาก ก้อนมีลักษณะเสี่ยง หรือผู้ป่วยอยู่ในวัยที่เหมาะสม อาจต้องพิจารณาตัดรังไข่ตามข้อบ่งชี้
ถุงน้ำรังไข่เป็นภาวะที่พบได้บ่อย และส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง โดยเฉพาะถุงน้ำที่เกิดตามรอบเดือนในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ หลายรายสามารถติดตามด้วย ultrasound และอาจยุบเองได้
แต่ถุงน้ำบางชนิดควรได้รับการติดตามหรือรักษา เช่น ถุงน้ำขนาดใหญ่ โตเร็ว มีลักษณะซับซ้อน ปวดมาก ไม่ยุบหลังติดตาม หรือพบในวัยหมดประจำเดือน โดยเฉพาะหากมีเนื้อแข็งปน ผนังหนา ปุ่มยื่น มีน้ำในช่องท้อง หรือค่าเลือดผิดปกติร่วมด้วย
หากมีอาการปวดท้องน้อยเฉียบพลันรุนแรง ปวดข้างเดียวมาก คลื่นไส้อาเจียน หน้ามืด เป็นลม หรือสงสัยตั้งครรภ์ร่วมกับปวดท้อง ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นถุงน้ำแตก รังไข่บิดขั้ว หรือภาวะฉุกเฉินอื่น
การดูแลถุงน้ำรังไข่ที่ดีที่สุดคือ ไม่ตกใจเกินไป แต่ก็ไม่ปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีแผนตรวจให้ชัด ติดตามให้ครบ และรักษาเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม
สอบถามข้อมูลและนัดหมาย
โรงพยาบาลเซเปี้ยนซ์ Move Better : Live Better
โทร. 02-111-3703
เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ
1. American College of Obstetricians and Gynecologists.Evaluation and Management of Adnexal Masses. Practice Bulletin.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Ovarian Cysts. Patient FAQ.
3. Andreotti RF, et al. O-RADS US Risk Stratification and Management System: A Consensus Guideline from the ACR Ovarian-Adnexal Reporting and Data System Committee. Radiology. 2020.
4. Strachowski LM, et al. O-RADS US v2022: An Update from the American College of Radiology’s Ovarian-Adnexal Reporting and Data System Ultrasound Committee. Radiology. 2023.
5. Levine D, et al. Simple Adnexal Cysts: SRU Consensus Conference Update on Follow-up and Reporting. Radiology.2019.
6. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists.Management of Suspected Ovarian Masses in Premenopausal Women. Green-top Guideline No. 62.
7. National Institute for Health and Care Excellence. **Ovarian cancer: recognition and initial management / suspected cancer referral guidance.
8. Wheeler V, et al. Adnexal Masses: Diagnosis and Management.American Family Physician.2023.
บทความที่เกี่ยวข้อง
ตกขาวผิดปกติ คัน แสบ มีกลิ่น หรือมีสีเปลี่ยนไป อาจเกิดจากเชื้อราในช่องคลอด ภาวะแบคทีเรียเสียสมดุลการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ การระคายเคือง หรือโรคของปากมดลูก ควรตรวจหาสาเหตุเพื่อรักษาให้ตรงจุด ไม่ควรซื้อยาใช้เองซ้ำ ๆ
10 ก.ค. 2026
โรคนี้เกิดจากการที่เนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูก (endometrial-like tissue) เจริญเติบโตอยู่นอกโพรงมดลูก เช่น บริเวณรังไข่ ท่อนำไข่ พังผืดในอุ้งเชิงกราน หรือแม้กระทั่งที่ผนังลำไส้หรือกระเพาะปัสสาวะ
31 ส.ค. 2025
คำว่า “เนื้องอก” มักทำให้หลายคนตกใจ เพราะกลัวว่าจะเป็นมะเร็ง แต่เนื้องอกมดลูกส่วนใหญ่เป็นก้อนชนิดไม่ร้าย ไม่ใช่มะเร็ง และไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกราย
9 ก.ค. 2026
