ไส้เลื่อน(Hernia) อาการเป็นอย่างไร ต้องผ่าตัดทุกคนไหม

• ไส้เลื่อนขาหนีบ
• ไส้เลื่อนสะดือ
• ไส้เลื่อนบริเวณลิ้นปี่หรือแนวกลางหน้าท้อง
• ไส้เลื่อนแผลผ่าตัดเดิม
• ไส้เลื่อนต้นขา ซึ่งพบไม่บ่อยเท่าไส้เลื่อนขาหนีบ แต่มีความเสี่ยงติดคาสูงกว่า
• ไส้เลื่อนกระบังลม ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับกรดไหลย้อนมากกว่าก้อนนูนที่หน้าท้อง

1.  มีก้อนนูนบริเวณขาหนีบ สะดือ หรือแผลผ่าตัดเดิม ก้อนมักเห็นชัดขึ้นเวลายืน เดิน ไอ จาม เบ่ง หรือยกของหนัก และอาจยุบลงเมื่อได้นอนพักหรือใช้มืดันกลับเบาๆ
2.  รู้สึกหน่วง ตึง หรือปวดบริเวณก้อน บางคนไม่ได้เจ็บแหลม แต่รู้สึกหน่วง ๆ เหมือนมีอะไรดึง โดยเฉพาะหลังยืนนาน เดินนาน หรือออกแรง
3.  อาการเป็นๆ หายๆ ช่วงแรกอาจนูนเฉพาะบางเวลา เช่น ตอนเย็นหลังทำงานทั้งวัน หรือตอนออกแรง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ก้อนอาจนูนบ่อยขึ้น ใหญ่ขึ้น หรือดันกลับยากขึ้น
4. ในผู้ชาย อาจมีก้อนลงถุงอัณฑะ
5. ไส้เลื่อนขาหนีบบางชนิดอาจเลื่อนลงไปถึงถุงอัณฑะ ทำให้ถุงอัณฑะบวมข้างหนึ่ง รู้สึกหนักหรือหน่วง
6. บางรายไม่มีอาการเจ็บเลย คือเหตุผลที่หลายคนปล่อยไว้นาน เพราะคิดว่าไม่เป็นอะไร แต่แม้ไม่มีอาการ ก็ควรได้รับการประเมินเพื่อยืนยันว่าเป็นไส้เลื่อนชนิดใด และมีความเสี่ยงมากน้อยแค่ไหน

• อายุเพิ่มขึ้น ทำให้เนื้อเยื่อและกล้ามเนื้ออ่อนแรงลง
• เพศชาย โดยเฉพาะไส้เลื่อนขาหนีบ
• มีประวัติครอบครัวเป็นไส้เลื่อน
• ไอเรื้อรัง เช่น สูบบุหรี่ โรคปอดเรื้อรัง
• ท้องผูกเรื้อรัง ต้องเบ่งบ่อย
• ต่อมลูกหมากโต ทำให้ต้องเบ่งปัสสาวะ
• ยกของหนักเป็นประจ
• น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
• ตั้งครรภ์
• เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อน
• แผลผ่าตัดเดิมหายไม่แข็งแรง หรือมีการติดเชื้อหลังผ่าตัด
• ภาวะที่ทำให้มีน้ำในช่องท้อง เช่น โรคตับแข็งบางราย

    อย่างไรก็ตาม บางคนไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจนก็เป็นไส้เลื่อนได้ โดยเฉพาะไส้เลื่อนขาหนีบซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับโครงสร้างผนังหน้าท้องตั้งแต่เดิม

ไส้เลื่อนมีกี่ชนิดที่พบบ่อย   

1. ไส้เลื่อนขาหนีบ
   เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด มักเห็นเป็นก้อนนูนบริเวณขาหนีบ ผู้ชายพบมากกว่าผู้หญิง อาการมักชัดขึ้นเวลาไอ ยืนหรือยกของหนัก ไส้เลื่อนขาหนีบแบ่งได้เป็นชนิด direct และ indirect แต่สำหรับคนไข้ สิ่งสำคัญกว่าชื่อชนิดคือ มีอาการหรือไม่ ก้อนดันกลับได้หรือไม่ และมีความเสี่ยงติดคาหรือไม่
2. ไส้เลื่อนต้นขา
   มักอยู่ต่ำกว่าขาหนีบเล็กน้อย พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และมีความเสี่ยงติดคาหรือ strangulation สูงกว่าไส้เลื่อนขาหนีบบางชนิด หากสงสัยไส้เลื่อนต้นขา มักควรได้รับการประเมินโดยศัลยแพทย์อย่างจริงจัง
3. ไส้เลื่อนสะดือ
   พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ในผู้ใหญ่มักสัมพันธ์กับน้ำหนักเกิน ตั้งครรภ์ ท้องมาน หรือแรงดันในช่องท้องที่เพิ่มขึ้น ก้อนนูนบริเวณสะดืออาจเล็กในช่วงแรก แต่บางรายค่อย ๆ ใหญ่ขึ้น
4. ไส้เลื่อนลิ้นปี่หรือแนวกลางหน้าท้อง 
   เป็นก้อนนูนตามแนวกลางระหว่างลิ้นปี่กับสะดือ มักเป็นจากไขมันหรือเนื้อเยื่อดันผ่านจุดอ่อนของผนังหน้าท้องบางรายปวดเจ็บเฉพาะจุด โดยเฉพาะเวลาออกแรง
5. ไส้เลื่อนแผลผ่าตัด 
   เกิดบริเวณแผลผ่าตัดช่องท้องเดิม เนื่องจากชั้นผนังหน้าท้องบริเวณแผลอ่อนแรง อาจเกิดหลังผ่าตัดไปแล้วหลายเดือนหรือหลายปี ไส้เลื่อนชนิดนี้มักต้องประเมินขนาด ตำแหน่ง ความแข็งแรงของผนังหน้าท้อง และความเสี่ยงในการผ่าตัดอย่างละเอียด

1. ไส้เลื่อนติดคา คือภาวะที่ก้อนนูนออกมาแล้วดันกลับเข้าไปไม่ได้ ผู้ป่วยอาจเริ่มปวดมากขึ้น ก้อนตึง แข็ง หรือบวมมากขึ้น ภาวะนี้ต้องรีบประเมิน เพราะอาจนำไปสู่ลำไส้ถูกบีบรัดได้
2. ไส้เลื่อนถูกบีบรัดจนเลือดไปเลี้ยงไม่พอ ถ้าอวัยวะที่เลื่อนออกมาถูกบีบรัด เลือดไปเลี้ยงลดลง อาจทำให้ลำไส้ขาดเลือด เน่าหรือทะลุได้ เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรักษาเร็ว

• ก้อนนูนดันกลับไม่ได้
• ปวดก้อนมากขึ้นเรื่อย ๆ
• ก้อนแดง ร้อน หรือกดเจ็บมาก
• คลื่นไส้ อาเจียน* ท้องอืดมาก ไม่ผายลม ไม่ถ่าย
• มีไข้
• อ่อนเพลีย หน้ามืด หรือดูป่วยมาก
  

• ไส้เลื่อนมีอาการปวด หน่วง หรือรบกวนชีวิตประจำวัน
• ก้อนใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ
• ดันกลับยากขึ้น
• เคยมีอาการติดคาหรือปวดมากเฉียบพลัน
• เป็นไส้เลื่อนต้นขา
• ผู้หญิงมีไส้เลื่อนบริเวณขาหนีบ เพราะต้องระวังไส้เลื่อนต้นขาที่อาจแอบแฝง
• เป็นไส้เลื่อนแผลผ่าตัดที่มีขนาดเพิ่มขึ้นหรือมีอาการ
• มีภาวะแทรกซ้อน เช่น ติดคา อุดตัน หรือสงสัยลำไส้ขาดเลือด

1. ผ่าตัดเปิด 
   ศัลยแพทย์เปิดแผลบริเวณไส้เลื่อน ซ่อมแซมผนังหน้าท้อง และในหลายกรณีใช้ตาข่ายสังเคราะห์ หรือ mesh เพื่อเสริมความแข็งแรง วิธีนี้ใช้มานานและยังเหมาะกับผู้ป่วยหลายกลุ่ม
   
   
2. ผ่าตัดผ่านกล้อง
   เป็นการผ่าตัดผ่านแผลเล็ก ใช้กล้องและเครื่องมือช่วยซ่อมไส้เลื่อนจากด้านใน ข้อดีคือแผลเล็ก เจ็บแผลน้อยกว่าในบางราย และฟื้นตัวเร็วขึ้น โดยเฉพาะไส้เลื่อนสองข้างหรือไส้เลื่อนกลับเป็นซ้ำบางกรณี
   
   
3. ผ่าตัดด้วยเทคนิคเฉพาะในไส้เลื่อนขนาดใหญ่หรือซับซ้อน
   เช่น ไส้เลื่อนแผลผ่าตัดขนาดใหญ่ อาจต้องวางแผนละเอียดมากขึ้น รวมถึงการประเมินภาพถ่ายทางรังสี การควบคุมน้ำหนัก การหยุดบุหรี่ การควบคุมเบาหวาน และการวางตำแหน่ง mesh ให้เหมาะสมการเลือกวิธีผ่าตัดไม่ได้ขึ้นกับความทันสมัยอย่างเดียว แต่ขึ้นกับชนิดของไส้เลื่อน ขนาด ตำแหน่ง ประวัติผ่าตัดเดิม โรคประจำตัว ความเสี่ยงจากการดมยาสลบ และความเชี่ยวชาญของศัลยแพทย์

• หลีกเลี่ยงการยกของหนัก
• ไม่เบ่งอุจจาระ รักษาท้องผูก
• รักษาอาการไอเรื้อรัง
• ควบคุมน้ำหนัก
• หลีกเลี่ยงการออกแรงผิดท่าที่ทำให้ก้อนนูนชัดขึ้น
• สังเกตว่าก้อนใหญ่ขึ้น ปวดมากขึ้น หรือดันกลับยากขึ้นหรือไม่
• พบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการ

• คลำได้ก้อนนูนที่ขาหนีบ สะดือ หรือแผลผ่าตัดเดิม
• ก้อนนูนชัดขึ้นเวลาไอ เบ่ง ยืน หรือยกของหนัก
• มีอาการปวด หน่วง ตึง หรือรำคาญบริเวณก้อน
• ก้อนใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ
• ก้อนดันกลับยากขึ้น
• มีอาการที่กระทบการทำงาน ออกกำลังกาย หรือชีวิตประจำวัน
• เคยผ่าตัดช่องท้องแล้วมีก้อนนูนบริเวณแผลเดิม

• ก้อนดันกลับไม่ได้
• ปวดก้อนรุนแรงขึ้น
• ก้อนแดง ร้อน หรือกดเจ็บมาก
• คลื่นไส้อาเจียน
• ท้องอืด ไม่ผายลม ไม่ถ่าย
• มีไข้
• หน้ามืด อ่อนเพลียมาก หรือดูป่วยผิดปกติ

1. ไส้เลื่อนหายเองได้ไหม ในผู้ใหญ่ ไส้เลื่อนมักไม่หายเอง เพราะเกิดจากจุดอ่อนของผนังหน้าท้อง การปรับพฤติกรรมอาจช่วยลดอาการหรือชะลอไม่ให้แย่ลง แต่ไม่ได้ทำให้รูไส้เลื่อนปิดเอง หากมีอาการหรือเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน อาจต้องผ่าตัดซ่อมแซม
   
   
2. ส้เลื่อนไม่เจ็บ ต้องผ่าตัดไหม ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทันทีในทุกราย โดยเฉพาะผู้ชายที่เป็นไส้เลื่อนขาหนีบขนาดเล็ก ไม่มีอาการ และก้อนดันกลับได้ แต่อย่างน้อยควรพบแพทย์เพื่อประเมินชนิดของไส้เลื่อน ความเสี่ยง และรับคำแนะนำเรื่องสัญญาณอันตราย
   
   
3. ไส้เลื่อนแบบไหนอันตราย ไส้เลื่อนที่ดันกลับไม่ได้ ปวดมากขึ้น ก้อนแดงหรือกดเจ็บมาก ร่วมกับคลื่นไส้อาเจียน ท้องอืด ไม่ถ่าย ไม่ผายลมหรือมีไข้ ถือเป็นสัญญาณอันตราย เพราะอาจเป็นไส้เลื่อนติดคาหรือลำไส้ถูกบีบรัด ต้องรีบไปโรงพยาบาล
   
   
4. ผู้หญิงเป็นไส้เลื่อนขาหนีบต้องระวังอะไร ในผู้หญิง ก้อนบริเวณขาหนีบอาจเป็นไส้เลื่อนต้นขา ซึ่งมีความเสี่ยงติดคาสูงกว่าไส้เลื่อนขาหนีบบางชนิด จึงควรได้รับการประเมินโดยศัลยแพทย์ ไม่ควรปล่อยไว้นานโดยไม่ตรวจ
   
   
5. ผ่าตัดไส้เลื่อนแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหมกลับมาเป็นซ้ำได้ แต่ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดไส้เลื่อน เทคนิคผ่าตัด การใช้ mesh ความแข็งแรงของเนื้อเยื่อ โรคประจำตัว น้ำหนัก การสูบบุหรี่ และพฤติกรรมหลังผ่าตัด การควบคุมปัจจัยเสี่ยงช่วยลดโอกาสเป็นซ้ำได้
   
6. หลังผ่าตัดไส้เลื่อนต้องห้ามยกของนานแค่ไหน ขึ้นกับชนิดการผ่าตัดและคำแนะนำของศัลยแพทย์ โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงการยกของหนักหรือออกแรงมากในช่วงแรก และค่อย ๆ เพิ่มกิจกรรมตามแผนฟื้นตัว ไม่ควรรีบกลับไปยกของหนักก่อนแผลและผนังหน้าท้องแข็งแรงพอ
   
7. ใส่เข็มขัดพยุงไส้เลื่อนแทนผ่าตัดได้ไหม เข็มขัดพยุงอาจช่วยลดอาการชั่วคราวในบางราย แต่ไม่ทำให้ไส้เลื่อนหาย และอาจไม่เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะถ้าก้อนติดคาหรือปวดมาก ควรปรึกษาศัลยแพทย์ก่อนใช้